शुक्रवार, 13 नोव्हेंबर 2026
'ही' आहे जगातील सर्वात जुनी नदी! डायनासोरच्या आधीपासून वाहत आहे पाण्याचा हा प्रवाह; वाचा ४० कोटी वर्षांच्या इतिहासाचे गूढ ( फोटो सौजन्य : सोशल मीडिया)
Oldest river in the world Finke River Australia : जेव्हा आपण नद्यांचा विचार करतो, तेव्हा आपल्या डोळ्यासमोर गंगा, नाईल किंवा सिंधू नद्यांचे नाव येते. पण तुम्हाला माहित आहे का? या नद्यांच्या जन्माच्याही कोट्यवधी वर्षे आधीपासून एक नदी पृथ्वीवर वाहत आहे. ऑस्ट्रेलियाच्या (Australia) शुष्क आणि रखरखीत वाळवंटातून वाहणारी ‘फिन्के’ (Finke River) ही जगातील सर्वात जुनी ज्ञात नदी मानली जाते. भूगर्भशास्त्रज्ञांच्या मते, ही नदी तब्बल ३५० ते ४०० दशलक्ष (३५ ते ४० कोटी) वर्षे जुनी आहे. याचाच अर्थ, जेव्हा पृथ्वीवर डायनासोर फिरत होते, तेव्हाही ही नदी याच मार्गाने वाहत होती!
विज्ञानानुसार, डायनासोरचा उगम सुमारे २३ कोटी वर्षांपूर्वी झाला होता. मात्र, फिन्के नदी त्याही आधीपासून अस्तित्वात आहे. जेव्हा ऑस्ट्रेलिया, भारत आणि आफ्रिका हे सर्व खंड एकत्रितपणे ‘गोंडवाना’ नावाच्या महाखंडाचा भाग होते, तेव्हापासून ही नदी आपला मार्ग आखत आहे. आश्चर्यकारक बाब म्हणजे, कोट्यवधी वर्षांच्या भूगर्भीय हालचालींनंतरही या नदीने आपला मूळ प्रवाह बदललेला नाही. शास्त्रज्ञ याला ‘Antecedent River’ म्हणतात, कारण पर्वतरांगा निर्माण होण्यापूर्वीच ही नदी तिथे वाहत होती आणि पर्वत वर येत असताना नदीने त्यांना कापत आपला रस्ता कायम ठेवला.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : War Alert: पुन्हा सुरु होणार भारत-पाक युद्ध? पाकड्यांनी जम्मू-काश्मीरमध्ये आकाशमार्गे ड्रोनसोबत पाठवला ‘मृत्यू संदेश’; पहा VIDEO
फिन्के नदी ऑस्ट्रेलियाच्या उत्तर प्रदेशातील (Northern Territory) मॅकडोनेल पर्वतरांगांमध्ये उगम पावते. ही नदी सुमारे ७५० किलोमीटर लांब आहे. मध्य ऑस्ट्रेलिया ओलांडून ती आग्नेय दिशेने वाहते आणि अखेर सिम्पसन वाळवंटातील वाळूमध्ये लुप्त होते. ही नदी वर्षातील बहुतेक काळ कोरडी असते आणि केवळ पावसाळ्यातच यात पाणी पाहायला मिळते. म्हणूनच याला ‘हंगामी’ किंवा ‘क्षणभंगुर’ (Ephemeral) नदी म्हटले जाते.
113 million-year-old footprints left by Dinosaur are found in a dried-out river bed after severe drought pic.twitter.com/p0koTUmagu — Nature is Amazing ☘️ (@AMAZlNGNATURE) August 17, 2024
credit : social media and Twitter
स्थानिक आदिवासी अ‍ॅरेरंटे (Arrernte) समुदायासाठी ही नदी ‘लारापिंटा’ (Larapinta) म्हणून ओळखली जाते. त्यांच्या ‘ड्रीमटाईम’ कथांमध्ये या नदीचा उल्लेख एका पवित्र सापाने (Rainbow Serpent) तयार केलेला मार्ग असा केला जातो. गेल्या हजारो वर्षांपासून इथले लोक या नदीच्या पात्रातील पाण्याच्या खड्ड्यांवर (Waterholes) अवलंबून आहेत. त्यांच्यासाठी ही नदी केवळ भूगोल नसून ती जिवंत इतिहास आहे.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : World War 3: Greenlandच बनणार तिसऱ्या महायुद्धाचे कारण? आता जर्मनी आणि ब्रिटन मैदानात; अमेरिकाही मागे हटेना
जगात नाईल, सिंधू आणि अमेरिकेची ‘न्यू रिव्हर’ या देखील प्राचीन नद्या मानल्या जातात. मात्र, नाईल नदीचा उगम सुमारे ३ कोटी वर्षांपूर्वीचा आहे, तर सिंधू नदी ४ ते ५ कोटी वर्षे जुनी आहे. फिन्के नदीचे ४० कोटी वर्षांचे वय तिला या सर्वांच्या शर्यतीत सर्वात पुढे ठेवते. जरी संशोधकांमध्ये यावर चर्चा असली, तरी फिन्केचा भूगर्भीय पुरावा सर्वात भक्कम मानला जातो.
Ans: होय, फिन्के नदी सुमारे ३५ ते ४० कोटी वर्षे जुनी मानली जाते, तर डायनासोरचा उगम २३ कोटी वर्षांपूर्वी झाला होता. त्यामुळे ही नदी डायनासोरपेक्षा जुनी आहे.
Ans: फिन्के नदी मध्य ऑस्ट्रेलियाच्या अत्यंत शुष्क आणि वाळवंटी प्रदेशात आहे, जिथे पाऊस खूप कमी पडतो. त्यामुळे ती केवळ मुसळधार पावसानंतरच वाहते.
Ans: ही एक 'पूर्ववर्ती' (Antecedent) नदी आहे. पर्वतरांगा तयार होण्यापूर्वीच ती तिथे वाहत होती. जमिनीचा भाग वर येत असताना नदीने खडकांना कापून आपले पात्र कायम राखले.
