रविवार, 15 नोव्हेंबर 2026
2020चा चिनी सैन्याशी संघर्ष अन् राजनाथ सिंहांचा फोन...; माजी CDS मनोज नरवणे यांच्या पुस्तकात नेमकं काय म्हटलंय
माजी सीडीएस मनोज नरवणे यांच्या, “फोर स्टार्स ऑफ डेस्टिनी” मध्ये, २०१९ ते २०२२ पर्यंत लष्करप्रमुख म्हणून काम करणारे जनरल नरवणे, ३१ ऑगस्ट २०२० च्या रात्री पूर्व लडाखमधील LACवरील रेचिन ला येथे चिनी पीएलए टँक आणि सैन्याच्या हालचालीनंतर संरक्षणमंत्र्यांशी झालेल्या त्यांच्या संभाषणाची माहिती दिली आहे. जनरल नरवणे यांचे आत्मचरित्र २०२४ मध्ये प्रकाशित होणार होते, परंतु गेल्या दोन वर्षांपासून त्याचे प्रकाशन रखडले आहे. लष्कर आणि संरक्षण मंत्रालय सखोल चौकशी करत आहे.
West Bengal ED Raid: पश्चिम बंगालमध्ये EDचा खेळ सुरू; कोळसा खाण घोटाळा प्रकरणी १२ ठिकाणी जलद
डिसेंबर २०२३ मध्ये, पीटीआय या वृत्तसंस्थेने या आत्मचरित्रातील काही अंश प्रकाशित केले. एका वृत्तानुसार, जनरल नरवणे यांनी ३१ ऑगस्ट २०२० रोजी संरक्षण मंत्री राजनाथ सिंह यांच्याशी केलेल्या संभाषणाचा उल्लेख केला. जनरल नरवणे आपल्या पुस्तकात लिहीतात की, ३१ ऑगस्ट २०२० रोजी प्रथम नॉर्दर्न कमांडचे प्रमुख लेफ्टनंट जनरल वाय. के. जोशी यांचा मला फोन आला. ते खूप चिंतेत होते. त्यांनी सांगितले की पायदळाच्या मदतीने चार टँक हळूहळू रेचिनलाकडे पुढे जात आहेत. त्यांनी एक लाइटिंग शेल डागला, परंतु त्याचा कोणताही परिणाम झाला नाही. पण मार्ग पूर्णपणे मोकळा होईपर्यंत गोळीबार न करण्याचे मला स्पष्ट आदेश होते.”
जनरल नरवणे यांनी सांगितले की, “जोशी यांच्या फोननंतर मी तातडीने संरक्षण मंत्री, परराष्ट्र मंत्री एस. जयशंकर, एनएसए अजित डोभाल आणि संरक्षण प्रमुख जनरल बिपिन रावत यांना फोन केला. माझ्यासाठी काही आदेश आहे का, असे मी सर्वांना विचारले होते. रात्री ९:१० वाजता, मला नॉर्दर्न कमांडकडून आणखी एक फोन आला. टँक पुढे जात होते आणि आता शिखरापासून एक किलोमीटरपेक्षा कमी अंतरावर होते. मी रात्री ९:२५ वाजता पुन्हा संरक्षणमंत्र्यांना फोन केला, त्यांना माहिती दिली आणि पुन्हा एकदा स्पष्ट सूचना मागितल्या. ही परिस्थिती खूप तणावपूर्ण होती. टेलिफोन लाईन्स सतत वाजत होत्या.”
हॉटलाइन संदेशांची देवाणघेवाण झाली आणि पीएलए’चे कमांडर मेजर जनरल लिऊ लिन यांनी, दोन्ही बाजूंनी पुढील कोणत्याही हालचाली थांबवाव्यात आणि दोन्ही स्थानिक कमांडर्सनी दुसऱ्या दिवशी सकाळी ९:३० वाजता खिंडीत भेटावे,’ असे आदेश देण्यात आले. ही माहिती देण्यासाठी रात्री १० वाजता संरक्षण मंत्री आणि एनएसए डोभाल यांना फोन केला.
जनरल नरवणे लिहिले, “मी नुकताच फोन ठेवला होता जेव्हा जोशी यांनी रात्री १०:१० वाजता पुन्हा फोन केला आणि चिनी टँक पुन्हा हळूहळू पुढे सरकत असून आता फक्त ५०० मीटर अंतरावर आले आहेत. मी संरक्षण मंत्री राजनाथ सिंह यांना परिस्थितीचे गांभीर्य कळवले. रात्री १०:३० च्या सुमारास पुन्हा राजनाथ सिंहांचा फोन आला.
राजनाथ सिंह मला म्हणाले की, मी पंतप्रधानांशी बोललो आहे. पंतप्रधानांनी, हा पूर्णपणे लष्करी निर्णय आहे.तुम्हाला जे योग्य वाटेल ते करा.” असा पंतप्रधानांचा मेसेज मला कळवण्यात आला. पण मला कठीण परिस्थितीत टाकण्यात आले. या मोकळ्या हाताने, आता संपूर्ण जबाबदारी माझ्यावर आली. मी एक दीर्घ श्वास घेतला आणि काही मिनिटे शांत बसलो. भिंतीवरील घड्याळाच्या टिकटिक वगळता सर्व काही शांत होते.
भारत आणि चीनमधील लष्करी संघर्ष एप्रिल २०२० मध्ये सुरू झाला आणि ऑक्टोबर २०२४ पर्यंत चालू राहिला. लष्करी आणि राजनैतिक चर्चेच्या अनेक फेऱ्यांनंतर, दोन्ही देशांनी पूर्व लडाखमधील एलएसीवरील जुन्या घर्षण बिंदूंवरून सैन्य मागे घेण्याचा परस्पर करार केला. ऑक्टोबर २०२४ पूर्वी काही गस्त बिंदूंवरून सैन्य मागे घेण्यात आले.
