उत्तरकाशी धारालीमध्ये ढगफुटी व भूस्खलन झाले असून यामुळे पर्यटनावर परिणाम होण्याची शक्यता आहे (फोटो - सोशल मीडिया)
Uttarakhand cloudburst : केदारनाथ धाम येथे १६-१७ जून २०१३ च्या रात्रीचा उल्लेख करताच लोक थरथर कापतात. जेव्हा आकाशात वीज चमकत होती आणि खाली मंदाकिनी नदी भयानक रुप धारण करुन वाहत होती. ५ ऑगस्ट २०२५ रोजी उत्तरकाशीतील तीन गावांमध्ये अशीच भयानक आपत्ती पुन्हा आली. प्रथम, धाराली येथील हृदयद्रावक दृश्याने ३४ सेकंदात सर्व काही उद्ध्वस्त केले. गंगोत्रीच्या मार्गावरील मुख्य मुक्कामाचे ठिकाण म्हणून ओळखले जाणारे धाराली गाव अवघ्या ३४ सेकंदांच्या पुरात उद्ध्वस्त झाले. १५० हून अधिक घरे, ३० हॉटेल रिसॉर्ट्स आणि २५ होमस्टे असलेल्या या गावात अवघ्या अर्ध्या मिनिटात अर्ध्याहून अधिक घरे, हॉटेल्स आणि रिसॉर्ट्सचा कोणताही मागमूस उरला नाही. या घटनेंमधील मृतांची संख्या खूप जास्त असू शकते.
धारलीच्या या भयानक दृश्याच्या धक्क्याने लोक आधीच अतिशय भयभीत आणि हैराण झाले होते, तेव्हाच दुपारी ठीक १२ वाजता, धारली गावापासून ५ किमी अंतरावर असलेल्या हर्सिल गावात, धारली गावासारखाच एक भयानक ढग फुटला आणि तेलगड नाल्यातील पुरामुळे एका लष्करी छावणीत पाणी शिरले. ११ सैनिक बेपत्ता झाले आणि लष्कराचे हेलिपॅड पूर्णपणे उद्ध्वस्त झाले. हर्सिलचा विध्वंस अजूनही सुरूच होता, तेव्हा ठीक ३ वाजता जवळच्या सुखी गावात आणखी एक आपत्ती घडली. येथेही एक डझनहून अधिक लोक बेपत्ता असल्याचे सांगितले जात आहे.
राजकीय बातम्या वाचण्यासाठी क्लिक करा
हिमालयातील दरीवर वसलेले धारलीचे हे भयानक दृश्य १० वर्षांत तिसऱ्यांदा पाहायला मिळाले. २०१३ आणि २०१४ मध्येही येथे ढग फुटले होते, तेव्हाही खीर नाल्याने असाच विनाश घडवला होता. याआधी १८६४ मध्येही अशाच प्रकारच्या विनाशाने धारलीचा नाश झाला होता. १० वर्षांपूर्वी भूगर्भशास्त्रज्ञांनी सरकारला धारली गाव दुसरीकडे वसवण्याचा सल्ला दिला होता. हे गाव गंगोत्रीच्या वाटेवर वसलेले आहे, जिथे गंगोत्री धामला पोहोचण्यापूर्वी शेवटची मोठी छावणी उभारली जाते.
येथे यात्रेकरूंकडून भरपूर उत्पन्न मिळते, म्हणून इतके फायदेशीर ठिकाण कोण सोडू इच्छित नाही. भूगर्भशास्त्रज्ञांनी सरकार, प्रशासन आणि ग्रामस्थांना सांगितले होते की आपत्तींच्या बाबतीत धारली गाव आपत्ती बॉम्बवर बसले आहे. परंतु येथील लोक त्यांच्या जागीच राहिले आणि २०१३ नंतर तिसऱ्यांदा आपत्तीचा फटका बसल्यामुळे गावाचा दोन तृतीयांश पेक्षा जास्त भाग नष्ट झाला. धाराली हे ट्रान्स हिमालयाच्या मुख्य मध्यवर्ती भागात वसलेले आहे, तेही ४००० मीटरपेक्षा जास्त उंचीवर. प्रत्यक्षात हा थ्रस्ट एक भेगा आहे, जो मुख्य हिमालयाला ट्रान्स हिमालयाशी जोडतो.
नवराष्ट्र विशेष लेख वाचण्यासाठी क्लिक करा
हा अत्यंत संवेदनशील भाग आहे. खीर गंगा नदी ज्या पर्वतावरून उगम पावते तो ६०० मीटर उंचीवर आहे. त्यामुळे जेव्हा पूर येतो तेव्हा तो गोळीसारखा वेगवान आणि भयानक असतो. पाण्याचा प्रवाह इतक्या वेगाने येतो की सर्वात मजबूत लोखंडी आणि सिमेंटची रचना देखील पाण्याच्या बुडबुड्यासारखी कोसळते. गेल्या पाच वर्षांत, म्हणजे २०२० ते २०२५ दरम्यान, उत्तराखंड आणि हिमाचलमध्ये अतिवृष्टी आणि ढगफुटीच्या ७,७०० हून अधिक आपत्ती घडल्या आहेत.
वाढणारे पर्यटन अत्यंत धोकादायक
यानंतरही, हिमाचल आणि उत्तराखंडच्या सरकारने या वारंवार होणाऱ्या विनाशाच्या घटना रोखण्यासाठी कोणते ठोस उपाय केले आहेत? उत्तराखंड आणि हिमाचल प्रदेश अभिमानाने घोषित करतात की ते देशातील सर्वात पर्यटन अनुकूल राज्य आहेत आणि दोन्ही राज्ये देश-विदेशातील पर्यटकांना बोलावण्यासाठी दिवसरात्र नवीन प्रयत्न करत राहतात. शेवटी, हे भयावह दृश्य या राज्यांच्या सरकारांना आणि प्रशासनाला का त्रास देत नाही? ते वर्षभर या भागात पर्यटकांची गर्दी ठेवू इच्छितात.
शेवटी, १५० लोकसंख्येच्या गावात ३० पेक्षा जास्त हॉटेल्स आणि रिसॉर्ट्स असणे ही एक सामान्य संख्या आहे का? एका लहान गावात इतक्या हॉटेल्स, रिसॉर्ट्स, सिमेंट काँक्रीटच्या इमारती, फक्त पैशाच्या लोभासाठी गावाला विनाशाच्या बॉम्बमध्ये बदलणे हे दुसरे काय आहे? प्रशासकीय कर्मचारी आणि स्थानिक लोकांना हे समजून घ्यावे लागेल की पृथ्वीचा प्रत्येक इंच पर्यटनाच्या आनंद रिसॉर्ट किंवा धर्माच्या फॅशनेबल उन्मादाला सोपवता येणार नाही. सर्व प्रभावित पक्षांनी हे समजून घेणे महत्वाचे आहे की निसर्ग केवळ शोषणासाठी नाही.
लेख – वीणा गौतम
याचे मूळ आर्टिकल वाचण्यासाठी आपण https://navbharatlive.com/ यावर क्लिक करावे
