सोमवार, 19 ऑक्टोबर 2026
World Pediatric Bone and Joint Day: मुलांच्या हाडांची काळजी घेणे का गरजेचे? दुर्लक्ष केल्यास उद्भवू शकतात गंभीर आजार ( फोटो सौजन्य : सोशल मीडिया )
लहान मुलांचे हसणे, खेळणे आणि बागडणे हे प्रत्येक घराचे चैतन्य असते. परंतु, या चपळतेमागे मुलांच्या शरीरातील सर्वात महत्त्वाचा घटक असतो, तो म्हणजे त्यांची हाडे आणि सांधे. दरवर्षी १९ ऑक्टोबर रोजी जगभरात ‘जागतिक बाल अस्थी आणि सांधे दिन’ (World Pediatric Bone and Joint Day) साजरा केला जातो. या दिवसाचा मुख्य उद्देश बालपणातील हाडांच्या आणि सांध्यांच्या विकारांबद्दल समाजात व्यापक जागरूकता निर्माण करणे आणि वेळेवर वैद्यकीय सल्ला व उपचारांचे महत्त्व पटवून देणे हा आहे. मुलांच्या शारीरिक वाढीसाठी आणि एकूणच आरोग्यासाठी हाडे मजबूत असणे अत्यंत गरजेचे असते.
आजच्या आधुनिक आणि डिजिटल युगात मुलांच्या जीवनशैलीत मोठा बदल झाला आहे. मैदानी खेळांऐवजी मोबाईल, टीव्ही आणि संगणकासमोर बसून राहण्याचे प्रमाण वाढले आहे. यामुळे लहान वयातच मुलांमध्ये हाडे कमकुवत होणे, सांधेदुखी, पाठीचे आजार आणि व्हिटॅमिन डी ची कमतरता यांसारख्या समस्या दिसून येत आहेत. आरोग्य तज्ज्ञांच्या मते, जर मुलांमधील हाडांच्या किंवा सांध्यांच्या समस्येकडे वेळीच लक्ष दिले नाही, तर त्यामुळे मोठेपणी कायमस्वरूपी शारीरिक व्यंग किंवा गंभीर दीर्घकालीन आजार उद्भवू शकतात. त्यामुळे बालवयातच पालकांनी सतर्क राहणे गरजेचे आहे.
जागतिक बाल अस्थी आणि सांधे दिनानिमित्त बालरोग तज्ज्ञ, अस्थिरोग तज्ज्ञ (Orthopedic Specialists), रुग्णालये आणि विविध सामाजिक व आरोग्य संस्थांद्वारे विशेष मोहिमा राबवल्या जातात. शाळा, बालवाड्या आणि आरोग्य केंद्रांमध्ये जनजागृती शिबिरांचे आयोजन केले जाते. या कार्यक्रमांच्या माध्यमातून पालकांना आणि शिक्षकांना मुलांच्या हाडांची निगा कशी राखायची, योग्य आहार कोणता असावा आणि सुरुवातीची लक्षणे कशी ओळखायची, याबद्दल सखोल मार्गदर्शन केले जाते.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : US Elections 2026 : अमेरिकन राजकारणात हायटेक क्रांती! AI जाहिरातींवर तब्बल 1,300 कोटींचा खर्च; 80% वाटा एकट्या रिपब्लिकन्सचा
तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे की, मानवी शरीरातील बहुतांश हाडांची घनता आणि बळकटी ही बालपणात आणि पौगंडावस्थेत (Adolescence) तयार होते. या वयात हाडांना योग्य पोषण मिळाले नाही, तर भविष्यात ऑस्टिओपोरोसिससारख्या आजारांचा धोका कित्येक पटीने वाढतो. म्हणूनच, या विशेष दिनाचा भर केवळ रोगांवर उपचार करण्यावर नसून, आजार उद्भवूच नयेत यासाठी प्रतिबंधात्मक उपाययोजना (Preventive Care) करण्यावर असतो.
मुलांची हाडे मजबूत ठेवण्यासाठी पालकांनी तीन मुख्य गोष्टींवर विशेष लक्ष दिले पाहिजे. पहिली आणि सर्वात महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे संतुलित पोषण. मुलांच्या दैनंदिन आहारात कॅल्शियम आणि व्हिटॅमिन डी चा मुबलक समावेश असणे आवश्यक आहे. दूध, दही, ताक, पनीर, हिरव्या पालेभाज्या, नाचणी, तीळ आणि सुका मेवा या पदार्थांमुळे हाडांना आवश्यक पोषण मिळते.
दुसरा महत्त्वाचा घटक म्हणजे सूर्यप्रकाश. आजकाल मुले घरातच जास्त वेळ घालवत असल्याने त्यांच्यात व्हिटॅमिन डी ची तीव्र कमतरता दिसून येते. सकाळी कोवळ्या उन्हात किमान १५ ते २० मिनिटे खेळल्याने शरीरात व्हिटॅमिन डी चे नैसर्गिक संश्लेषण होते, जे कॅल्शियम शोषून घेण्यासाठी अत्यंत गरजेचे असते. तिसरा घटक म्हणजे शारीरिक व्यायाम. धावणे, दोरीच्या उड्या मारणे, सायकल चालवणे आणि मैदानी खेळ खेळल्याने हाडांवर सकारात्मक दबाव येतो, ज्यामुळे हाडे अधिक मजबूत आणि लवचिक बनतात.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Portugal Protest: फ्रान्स, इटलीनंतर आता पोर्तुगाल पेटले; रोनाल्डोच्या मायदेशात घरांच्या वाढत्या किमतीविरोधात हजारो लोक रस्त्यावर
अनेकदा मुले पायात किंवा सांध्यांमध्ये वेदना होत असल्याची तक्रार करतात, ज्याकडे बरेच पालक ‘वाढीच्या वेदना’ (Growing Pains) म्हणून दुर्लक्ष करतात. मात्र, प्रत्येक वेदना साधी नसते. जर मुलाला चालताना लंगडावे लागत असेल, सांध्यांवर सूज किंवा लालसरपणा दिसत असेल, मूल वारंवार पडत असेल किंवा त्याला उठण्या-बसण्यात त्रास होत असेल, तर ही हाडांच्या किंवा सांध्यांच्या समस्येची लक्षणे असू शकतात.
याशिवाय, मुलांच्या पाठीचा कणा वाकणे, हाडे सहज मोडणे (वारंवार फ्रॅक्चर होणे) किंवा सांध्यांमधून आवाज येणे यांसारख्या तक्रारींकडे दुर्लक्ष न करता ताबडतोब बाल अस्थिरोग तज्ज्ञांचा (Pediatric Orthopedic Doctor) सल्ला घेतला पाहिजे. प्राथमिक टप्प्यातच निदान झाल्यास योग्य औषधोपचार, फिजिओथेरपी किंवा सोप्या व्यायामाने हे आजार पूर्णपणे बरे होऊ शकतात. चला तर मग, या ‘जागतिक बाल अस्थी आणि सांधे दिना’च्या निमित्ताने आपल्या मुलांच्या हाडांचे आरोग्य जपण्याचा आणि त्यांना निरोगी व सक्षम भविष्य देण्याचा संकल्प करूया!
