रविवार, 15 नोव्हेंबर 2026
(फोटो सौजन्य: Wikipedia)
आम्ही तुम्हाला सांगतो की भारतात एक काळ असा होता जेव्हा देशात शून्य रुपयांची नोट छापली जात होती. २००७ मध्ये शून्य रुपयांची नोट छापण्यात आली होती. ही नोट रिझर्व्ह बँकेने नाही तर एका स्वयंसेवी संस्थेने छापली होती. प्रत्यक्षात त्या स्वयंसेवी संस्थेचे नाव ‘फिफ्थ पिलर’ असे होते, जे चेन्नई, तामिळनाडू येथे होते. त्या स्वयंसेवी संस्थेने भ्रष्टाचार रोखण्यासाठी मोहीम सुरू केली होती आणि त्या मोहिमेचा एक भाग म्हणून या शून्य रुपयांच्या नोटा छापण्यात आल्या. यामागील कारण असे होते की जर कोणत्याही अधिकाऱ्याने लाच मागितली तर त्याला ही शून्य रुपयांची नोट देण्यात यावी. या कारणास्तव, स्वयंसेवी संस्थेच्या सदस्यांनी अनेक ठिकाणी लोकांना या नोटा वाटल्या आणि त्यांना जागरूकही केले.
शून्य रुपयांची ही नोट दिसायला कशी होती?
मागील काही वर्षांत देशातील अनेक नोटा बंद किंवा नवीन तयार करण्यात आल्या. आता त्या नोटांचा काही वापर होत नसला तरी त्यांचा आकार, रंग आपल्या लक्षात असेलच. पूर्वीची ५० रुपयांची नोट ज्याप्रकारे दिसत होती, अगदी तसेच या शून्य रुपयांच्या नोटेला तयार करण्यात आले होते. या नोटेवर शून्य रुपये लिहिले होते आणि त्यावर ‘भ्रष्टाचार संपवा’ असेही लिहिण्यात आले होते. नोटेच्या एका कोपऱ्यात ‘५वा स्तंभ’ लिहिलेला होता. सामान्य नोटेवर ‘मी धारकाची शपथ घेतो…’ अशी ओळ लिहिलेली असते, तर शून्य रुपयांच्या नोटेवर ‘मी न घेण्याची आणि न देण्याची शपथ घेतो’ असे लिहिलेले असते.
