Aviation History: कधी छप्पर उडाले, तर कधी इंधन संपले! 'या' १३ भयानक विमान दुर्घटनांनी जगाला हादरवून सोडले ( फोटो सौजन्य : सोशल मीडिया )
13 Plane crashes that changed aviation history : बुधवारी सकाळी बारामती येथे झालेल्या भीषण विमान अपघातात राष्ट्रवादी काँग्रेसचे ज्येष्ठ नेते आणि राज्याचे उपमुख्यमंत्री अजित पवार (Ajit Pawar plane crash) यांच्यासह पाच जणांचा दुर्दैवी मृत्यू झाला. या घटनेने संपूर्ण महाराष्ट्र हादरला आहे. हवाई प्रवास हा जगातील सर्वात सुरक्षित प्रवासांपैकी एक मानला जातो, परंतु जेव्हा जेव्हा असे अपघात घडतात, तेव्हा तेव्हा तंत्रज्ञान आणि मानवी चुकांवर मोठे प्रश्नचिन्ह उपस्थित केले जाते. आज आपण अशा १३ मोठ्या विमान अपघातांचा आढावा घेणार आहोत, ज्यांनी केवळ जगाला रडवले नाही तर विमान वाहतुकीचे नियम कायमचे बदलले.
३० जून १९५६ रोजी ग्रँड कॅन्यनवर दोन विमानांची हवेतच टक्कर झाली. या अपघातात १२८ जणांचा मृत्यू झाला. त्या काळात विमानांना ट्रॅक करण्यासाठी जमिनीवर रडार यंत्रणा नव्हती. या घटनेनंतर अमेरिकेत ‘फेडरल अविएशन अॅडमिनिस्ट्रेशन’ (FAA) ची स्थापना झाली आणि विमानांना हवेत एकमेकांपासून सुरक्षित अंतरावर ठेवण्यासाठी एअर ट्रॅफिक कंट्रोल (ATC) विकसित झाले.
या विमानात इंधन संपल्यामुळे अपघात झाला. वैमानिक तांत्रिक समस्येत इतका गुंतला होता की त्याने इंधन संपल्याकडे दुर्लक्ष केले. यानंतर ‘कॉकपिट रिसोर्स मॅनेजमेंट’ (CRM) ही नवी प्रणाली सुरू झाली, ज्यात वैमानिकाने क्रू सदस्यांच्या सल्ल्याकडे लक्ष देणे अनिवार्य करण्यात आले.
विमानाच्या शौचालयात आग लागल्याने हा अपघात झाला. धुरामुळे प्रवाशांना बाहेर पडता आले नाही. या घटनेनंतर विमानांच्या शौचालयात ‘स्मोक डिटेक्टर’ आणि जमिनीवर प्रकाशाच्या पट्ट्या (Path Lighting) लावणे अनिवार्य झाले.
A BITTERSWEET TWIST OF FATE In a tragic footnote to history, the very aircraft that completed the first commercial transatlantic Boeing 747 flight was later involved in the 1977 Tenerife disaster, the deadliest accident in aviation history. A true legend of the skies. pic.twitter.com/ZwHSoJTGsL — Turbine Traveller (@Turbinetraveler) January 21, 2026
credit – social media and Twitter
विमान उतरताना वाऱ्याच्या प्रचंड दाबामुळे (Windshear) कोसळले. यानंतर विमानात ‘फ्युचरिस्टिक रडार’ बसवण्यात आले, जे वैमानिकांना पुढे येणाऱ्या वाऱ्याच्या संकटाची आधीच सूचना देतात.
या विमानाचे इंजिन हवेत फुटले आणि सर्व हायड्रॉलिक कंट्रोल फेल झाले. या घटनेनंतर इंजिन तपासणीच्या पद्धती कडक करण्यात आल्या आणि विमानाला बॅकअप सुरक्षा प्रणाली जोडली गेली.
हे देखील वाचा : Ajit Pawar Plane Crash: राज्याच्या राजकारणातील किंगमेकर हरपला; बारामतीच्या मातीतच राजकीय कुस्तीचे डावपेच केले आत्मसात
हवेच्या दाबामुळे विमानाच्या छताचा भाग उडून गेला. हे विमान १९ वर्षे जुने होते. यानंतर ‘एज्ड एअरक्राफ्ट प्रोग्राम’ सुरू झाला, ज्यामध्ये जुन्या विमानांच्या धातूची अधिक कठोर तपासणी केली जाते.
विमानाचा रडर (Rudder) जाम झाल्याने विमान डावीकडे वळून कोसळले. यानंतर बोईंगने जगभरातील हजारो विमानांची रडर यंत्रणा बदलली.
विमानातील सामानाच्या डब्यात रसायनांमुळे आग लागली. यानंतर कार्गो होल्डमध्ये स्मोक डिटेक्टर आणि अग्निशमन यंत्रणा अनिवार्य करण्यात आली.
इंधन टाकीत ठिणगी पडल्याने हवेतच स्फोट झाला. यानंतर टाक्यांमध्ये स्फोट रोखण्यासाठी ‘नायट्रोजन गॅस’ इंजेक्ट करण्याची पद्धत रूढ झाली.
हे देखील वाचा : Ajit Pawar Death: पहाटेचा शपथविधी ते पक्षफूट… अजित पवारांच्या आयुष्यातील 5 निर्णायक क्षण
शॉर्ट सर्किटमुळे लागलेल्या आगीने हे विमान कोसळले. यानंतर विमानातील सर्व वायरिंग ‘आग प्रतिरोधक’ (Fire Resistant) मटेरियलने कव्हर करणे बंधनकारक झाले.
या विमानाचे स्पीड तपासणारे ‘पिटोट ट्यूब्स’ बर्फामुळे जाम झाले. यानंतर वैमानिकांना ऑटोपायलट बिघडल्यास ‘मॅन्युअल’ उड्डाण करण्याचे विशेष प्रशिक्षण दिले जाऊ लागले.
हे विमान रहस्यमयरीत्या गायब झाले. या घटनेनंतर प्रत्येक विमानासाठी ‘रिअल-टाइम सॅटेलाईट ट्रॅकिंग’ अनिवार्य करण्यात आले.
बोईंग ७३७ मॅक्समधील सॉफ्टवेअर बिघाडामुळे दोन मोठी विमाने कोसळली. यानंतर हे सॉफ्टवेअर पूर्णपणे सुधारले गेले आणि जगभरातील ‘मॅक्स’ विमाने काही काळ ग्राऊंडेड करण्यात आली होती.
Ans: व्यावसायिक विमान प्रवास हा आजही जगातील सर्वात सुरक्षित प्रवास मानला जातो.
Ans: हा असा एक डेटा रेकॉर्डर असतो जो अपघाताच्या वेळी कॉकपिटमधील संभाषण आणि तांत्रिक माहिती सुरक्षित ठेवतो.
Ans: १९५६ च्या ग्रँड कॅन्यन अपघातानंतर विमानांची हवेत टक्कर टाळण्यासाठी ATC यंत्रणा अनिवार्य करण्यात आली.
