गुरुवार, 5 नोव्हेंबर 2026
(फोटो सौजन्य: सोशल मीडिया)
मालमत्ता करालाच सामान्य भाषेत ‘घरपट्टी’ असेही म्हटले जाते. हा महानगरपालिका किंवा स्थानिक स्वराज्य संस्थेद्वारे आकारला जाणारा एक वार्षिक कर आहे. घरे, फ्लॅट्स किंवा जमिनीच्या मालकांना हा कर भरणे अनिवार्य असते. या करातून जमा होणाऱ्या महसुलाचा वापर शहरांतील रस्ते, उद्याने, सांडपाणी व्यवस्थापन, पथदिवे आणि स्वच्छता सेवा यांसारख्या अत्यावश्यक नागरी सुविधांसाठी केला जातो. हा एक ‘अ‍ॅड व्हॅलोरेम’ कर आहे याचा अर्थ असा की, मालमत्तेचे मूल्य जितके अधिक, तितकी कराची रक्कमही अधिक असते. हा कर वेळेवर भरला गेला नाही तर त्यावर ५% ते २०% पर्यंतचा दंड आकारला जाऊ शकतो. अनेक क्षेत्रांमध्ये, थकीत रकमेवर व्याजही लावले जाते. थोडक्यात सांगायचे तर, हा कर केवळ एक खर्च नाही; तर तो तुमच्या शहराच्या विकासासाठी दिलेले तुमचे वैयक्तिक योगदान आहे.
मालमत्ता कराची गणना शहरानुसार थोडीफार भिन्न असू शकते. पण बहुतांश ठिकाणी एकाच सामायिक सूत्राचा वापर केला जातो. ते सूत्र खालीलप्रमाणे आहे: प्रॉपर्टी टॅक्स = (बेस वॅल्यू× बिल्ट-अप एरिया× एज फॅक्टर × टाइप ऑफ बिल्डिंग × कॅटेगरी ऑफ यूज) – डेप्रिसिएशन म्हणजेच मालमत्ता कर = (मूलभूत मूल्य × बांधकाम क्षेत्र × वयोघटक × इमारतीचा प्रकार × वापराचा वर्ग) – घसारा.
मूलभूत मूल्य हे विशिष्ट परिसरासाठी सरकारने निश्चित केलेल्या दरांवर आधारित असते. ‘बिल्ट-अप एरिया’मध्ये भिंतींसह संपूर्ण पृष्ठभागाचा समावेश होतो. नवीन इमारतींसाठी age factor अधिक असतो, तर जुन्या वास्तूंच्या बाबतीत घसाऱ्यामुळे करांचे प्रमाण कमी होते. कराची दायित्वे ही मालमत्तेचे स्थान, आकारमान, प्रकार आणि वापर यांसारख्या घटकांवर अवलंबून असतात. उच्चभ्रू परिसरातील मालमत्ता किंवा व्यावसायिक मालमत्ता म्हणून वर्गीकृत केलेल्या मालमत्तांवर अधिक कर आकारला जातो. स्वतःच्या राहण्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या निवासी मालमत्तांना अनेकदा कर सवलती मिळतात, तर भाडेकरूंना भाड्याने दिलेल्या मालमत्तांवरील कर अधिक असू शकतो.
उदाहरणार्थ, नोएडासारख्या शहरात, 1000 चौरस फुटांच्या २BHK फ्लॅटसाठीचा वार्षिक कर सरासरी 6000 ते 12000 च्या दरम्यान असू शकतो. हे फ्लॅटचे स्थान, सेक्टर आणि त्याचा वापर यांवर अवलंबून असते. कराची नेमकी रक्कम केवळ प्रत्यक्ष पडताळणी करूनच निश्चित करता येते.
करांचा भरणा वेळेवर न केल्यास मोठे आर्थिक नुकसान होऊ शकते. Zee Biz च्या एका अहवालानुसार, बंगळुरूमध्ये करांची थकबाकी असल्यास, त्या थकबाकीइतकाच दंड आणि त्यासोबतच १५ टक्के वार्षिक व्याज आकारले जाऊ शकते. ज्या प्रकरणांमध्ये थकबाकी दीर्घकाळापर्यंत प्रलंबित राहते, अशा वेळी मालमत्ता जप्त करण्याची कार्यवाही देखील सुरू केली जाऊ शकते.
आपली Tax Liability कमी करण्याचे अनेक सोपे मार्ग उपलब्ध आहेत. कराचा भरणा आगाऊ केल्यास ५ ते १० टक्के सवलत मिळते. अनेक क्षेत्रांमध्ये ज्येष्ठ नागरिक, दिव्यांग व्यक्ती आणि माजी सैनिकांना करातून विशेष सवलती दिल्या जातात. जुन्या इमारतींनाही Depreciation Allowancesच्या माध्यमातून करात दिलासा मिळतो. मोकळ्या भूखंडांवरही Plot Tax लागू असतो. कराची कायदेशीर जबाबदारी केवळ मालमत्तेच्या मालकावर असते, भाडेकरूवर नाही.
Forteasia Realty Pvt. Ltd. चे संचालक श्री. शिव गर्ग यांच्या मते, घर किंवा मालमत्तेच्या मालकीचा एकूण खर्च विचारात घेता, मालमत्ता कर हा त्यातील एक महत्त्वपूर्ण घटक असतो. हा कर स्थानिक प्रशासनाकडून निश्चित केला जातो आणि मालमत्तेचे स्थान, आकारमान आणि मूल्य या बाबींवर आधारित राहून तो आकारला जातो. मालमत्ता रिकामी असो वा वापरात असो, या कराचे भरणे प्रत्यक्ष मालकाकडूनच होणे अनिवार्य असते. अनेकदा लोक या कराकडे दुर्लक्ष करतात, ज्याचा परिणाम म्हणून पुढे त्यांच्यावर दंड आकारला जाण्याची शक्यता निर्माण होते. रिअल इस्टेट क्षेत्रामध्ये, या कराचे भरणे केवळ कायदेशीर गुंतागुंत टाळण्यासाठीच नव्हे, तर भविष्यात मालमत्तेची विक्री सुलभ होण्यासाठीही अत्यंत आवश्यक असते; त्यामुळे, संभाव्य खरेदीदारांनी ही बाब प्रामुख्याने लक्षात ठेवणे गरजेचे आहे. आपल्या महानगरपालिकेच्या संकेतस्थळाद्वारे किंवा ॲपद्वारे आपल्या कराची स्थिती नियमितपणे तपासा. मालमत्ता कर भरणे हे एक कायदेशीर कर्तव्य आहे. वेळेवर कर भरल्याने तुम्ही दंडापासून वाचता आणि शहराच्या सुधारणेत हातभार लावता. वेळेपूर्वी कर भरल्यास मिळणाऱ्या कोणत्याही सवलतींचा लाभ घेण्यास विसरू नका.
