मंगळवार, 7 जुलै 2026
फोटो सौजन्य- सोशल मीडिया
Avni Chaturvedi Fighter Pilot: भारतात प्रदीर्घ काळापासून मुलींसाठी डॉक्टर, इंजिनिअर किंवा शिक्षिका बनण्याचे स्वप्न पाहणे सामान्य होते, परंतु फायटर पायलट बनणे अशक्य मानले जायचे. याचे कारण त्यांची क्षमता नसून, भारतीय वायुसेनेचे फायटर स्ट्रीम महिलांसाठी खुले नसणे हे होते. मात्र, मध्य प्रदेशातील एका छोट्या गावातील अवनी चतुर्वेदी यांनी ही विचारसरणी बदलली. त्यांनी केवळ फायटर पायलट बनण्याचे स्वप्नच पूर्ण केले नाही, तर एकट्याने फायटर जेट उडवणारी भारतातील पहिली महिला ठरून इतिहास रचला.
अवनी चतुर्वेदी यांचा जन्म मध्य प्रदेशातील रीवा जिल्ह्यातील देवलोंड (Deoland) या छोट्याशा गावात झाला. त्यांचे वडील जलसंपदा विभागात सुपरिंटेंडिंग इंजिनिअर होते आणि मोठे भाऊ भारतीय सैन्यात होते. भावाला वर्दीमध्ये पाहून अवनी यांच्या मनात देशसेवेची भावना निर्माण झाली, परंतु त्यांनी सैन्याऐवजी आभाळाची वाट निवडली.
अवनी यांनी राजस्थानच्या बनस्थली विद्यापीठातून बी.टेक. पूर्ण केले. येथील ‘फ्लाइंग क्लब’मध्ये सामील झाल्यानंतर त्यांची विमान उडवण्याची आवड वाढत गेली. त्यांनी एअर फोर्स कॉमन ॲडमिशन टेस्ट (AFCAT) उत्तीर्ण केली. योगायोगाने, ऑक्टोबर २०१५ मध्ये भारत सरकारने प्रायोगिक तत्त्वावर महिलांसाठी फायटर स्ट्रीम खुली करण्याचा ऐतिहासिक निर्णय घेतला. या पहिल्या बॅचमध्ये अवनी चतुर्वेदी, भावना कांत आणि मोहना सिंग यांची निवड झाली. जून २०१६ मध्ये या तिघींना देशातील पहिल्या महिला फायटर पायलट म्हणून कमिशन मिळाले.
फायटर पायलट बनल्यानंतर खरी परीक्षा बाकी होती. १९ फेब्रुवारी २०१८ हा अवनी यांच्यासाठी ऐतिहासिक दिवस ठरला. त्यांनी जामनगर एअर फोर्स स्टेशनवरून वायुसेनेचे सर्वात आव्हानात्मक आणि वेगवान लढाऊ विमान ‘MiG-21 Bison’ एकट्याने उडवले. सुमारे ३० मिनिटांच्या या यशस्वी उड्डाण आणि सुरक्षित लँडिंगसह अवनी यांनी इतिहास रचला.
एका महिला पायलट म्हणून मिळालेल्या यशाबद्दल विचारले असता अवनी म्हणाल्या, “विमानाला याने काहीही फरक पडत नाही की त्याला उडवणारी व्यक्ती पुरुष आहे की महिला आहे. विमानाला फक्त हे माहीत असते की त्याला कोण योग्य पद्धतीने हाताळू शकते.”
२०२३ मध्ये जपानमध्ये आयोजित आंतरराष्ट्रीय हवाई युद्धसराव (Aerial Wargames) स्पर्धेत भारताचे प्रतिनिधित्व करणाऱ्या अवनी या पहिल्या महिला फायटर पायलट ठरल्या. त्यांच्या या अतुलनीय योगदानासाठी २०२० मध्ये राष्ट्रपतींच्या हस्ते त्यांना देशातील सर्वोच्च नागरी सन्मान ‘नारी शक्ती पुरस्कार’ देऊन गौरविण्यात आले. अवनी यांच्या या यशामुळे आज देशातील हजारो मुलींना गगनभरारी घेण्याची नवी प्रेरणा मिळाली आहे.
