बुधवार, 21 ऑक्टोबर 2026
Vikram 1 Launch : भारताची अंतराळात ऐतिहासिक झेप! श्रीहरिकोटा येथून विक्रम-१ चे प्रक्षेपण; ठरले देशातील पहिले खाजगी रॉकेट ( फोटो सौजन्य : सोशल मीडिया )
भारतीय अंतराळ संशोधनाच्या इतिहासात आजचा दिवस एका नव्या सुवर्णयुगाची सुरुवात करणारा ठरला आहे. भारताने आंध्र प्रदेशातील श्रीहरिकोटा येथील सतीश धवन अंतराळ केंद्रातून (SDSC) आपले पहिले खाजगी कक्षीय रॉकेट (Private Orbital-Class Rocket) ‘विक्रम-१’ यशस्वीरीत्या अंतराळात झेपवून इतिहास रचला आहे. हैदराबादस्थित आघाडीचे अंतराळ स्टार्टअप ‘स्कायरूट एरोस्पेस’ (Skyroot Aerospace) द्वारे विकसित केलेल्या या रॉकेटच्या पहिल्या मोहिमेला ‘मिशन आगमन’ असे नाव देण्यात आले आहे. या यशस्वी प्रक्षेपणामुळे आता भारताचा समावेश जगातील अशा मोजक्या देशांमध्ये झाला आहे, ज्यांच्याकडे खाजगी क्षेत्रात स्वतःचे रॉकेट प्रक्षेपित करण्याची क्षमता आहे.
शनिवारी सकाळी ११:३० वाजता श्रीहरिकोटाच्या पहिल्या लॉन्च पॅडवरून या ७ मजली उंच रॉकेटने धगधगत्या आगीच्या ज्वाळांसह निळ्या आकाशात झेप घेतली. हे प्रक्षेपण केवळ एका खाजगी कंपनीचे यश नाही, तर भारताच्या अंतराळ क्षेत्रातील एक मोठी वैचारिक क्रांती आहे. आतापर्यंत अंतराळ मोहिमा ही केवळ सरकारी यंत्रणा म्हणजेच ‘इस्रो’ची (ISRO) मक्तेदारी मानली जात होती. मात्र, या प्रक्षेपणाने भारताने उद्योग-चालित अंतराळ युगात (Industry-Driven Space Era) अधिकृतपणे प्रवेश केला आहे. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी या मोहिमेचे कौतुक करताना याला भारताच्या अंतराळ प्रवासातील “एक ऐतिहासिक नवीन सीमा” (Historic New Frontier) असे म्हटले आहे.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Nelson Mandela Day : दक्षिण आफ्रिकेचे ‘मदिबा’ ज्यांनी बदलला इतिहास; जाणून घ्या नेल्सन मंडेला यांच्या संघर्षाची संपूर्ण कहाणी
‘मिशन आगमन’ अंतर्गत हे रॉकेट पृथ्वीच्या खालच्या कक्षेत (Low Earth Orbit – LEO) अंदाजे ४५० किलोमीटर उंचीवर उपग्रह स्थापित करण्यासाठी पाठवण्यात आले आहे. मात्र, ही मोहीम केवळ उपग्रह सोडण्यापुरती मर्यादित नाही, तर ती भविष्यातील एका मोठ्या जागतिक समस्येवर उपाय शोधण्याचे काम करत आहे. ‘विक्रम-१’ आपल्यासोबत ‘एम्ब्रेस’ (Embrace) नावाची एक अत्यंत महत्त्वाची उप-मोहीम घेऊन गेले आहे. यामध्ये रोबोटिक आर्म (Robotic Arm Technology) तंत्रज्ञानाचा वापर करून अवकाशात फिरणारा धोकादायक कचरा (Space Debris) नष्ट करण्याचे किंवा बाजूला करण्याचे प्रात्यक्षिक दाखवले जाणार आहे. भारतातील कोणत्याही खाजगी क्षेत्राद्वारे आयोजित केलेली ही अशा प्रकारची पहिलीच धाडसी चाचणी आहे. याशिवाय यात ग्रहा स्पेस (Grahaa Space) आणि कॉस्मोसर्व्ह (Cosmoserve) सारख्या कंपन्यांचे तंत्रज्ञान प्रात्यक्षिक पेलोड्स देखील समाविष्ट आहेत.
🚨 𝗟𝗶𝗳𝘁𝗼𝗳𝗳 𝗼𝗳 𝗦𝗸𝘆𝗿𝗼𝗼𝘁 𝗔𝗲𝗿𝗼𝘀𝗽𝗮𝗰𝗲’𝘀 𝗩𝗶𝗸𝗿𝗮𝗺-𝟭 𝗿𝗼𝗰𝗸𝗲𝘁 𝗮𝘁 𝟭𝟮:𝟬𝟱 𝗣𝗠 𝗜𝗦𝗧 𝗳𝗿𝗼𝗺 𝘁𝗵𝗲 𝗙𝗶𝗿𝘀𝘁 𝗟𝗮𝘂𝗻𝗰𝗵 𝗣𝗮𝗱 𝗮𝘁 𝗦𝗛𝗔𝗥! 🚀 The era of commercial spaceflight has begun in India 🇮🇳#Skyroot | #Vikram1 pic.twitter.com/yba2WRW1Ck — ISRO Spaceflight (@ISROSpaceflight) July 18, 2026
credit – social media and Twitter
ही अंतराळ मोहीम तांत्रिकदृष्ट्या जितकी प्रगत आहे, तितकीच ती सांस्कृतिक आणि भावनिकदृष्ट्याही खास आहे. ‘विक्रम-१’ रॉकेटचे नाव भारतीय अंतराळ कार्यक्रमाचे जनक डॉ. विक्रम साराभाई यांच्या सन्मानार्थ ठेवण्यात आले आहे. त्यांच्या दूरदृष्टीला मानवंदना देण्यासाठी स्कायरूटने आपल्या पहिल्या रॉकेटला हे नाव दिले. या रॉकेटच्या आत एक लहान सोनेरी कॅप्सूल ठेवण्यात आली आहे, ज्यामध्ये भारताचे महान शास्त्रज्ञ डॉ. विक्रम साराभाई, सर सी. व्ही. रमण आणि मिसाईल मॅन डॉ. ए. पी. जे. अब्दुल कलाम यांच्या अतिसूक्ष्म मूर्ती (Micro-Sculptures) ठेवण्यात आल्या आहेत.
यासोबतच, बंगळुरूच्या प्रयोगशाळेत तयार करण्यात आलेला ‘कॉस्मिक ब्लूम’ (Cosmic Bloom) नावाचा एक खास हिरा आणि कलाकृतीही अंतराळात पाठवण्यात आली आहे, जी व्यावसायिक बाजारपेठेत भारतीय कौशल्याची चमक दाखवते. सर्वात अभिमानास्पद गोष्ट म्हणजे, पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी स्वतः स्वाक्षरी केलेले एक पोस्टकार्ड ज्यावर ‘वंदे मातरम’ लिहिलेले आहे, ते देखील या रॉकेटसोबत अवकाशात झेपावले आहे. हा संदेश १४० कोटी भारतीयांच्या अंतराळ महत्त्वाकांक्षांचे प्रतिनिधित्व करतो.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : ChinaBiotech: वटवाघुळ झाले आता चीन माकडांच्या मागे! एकाची किंमत तब्बल ३० लाख रुपये; प्रयोगशाळेत घडतंय काहीतरी धक्कादायक?
जागतिक अंतराळ बाजारपेठेत (Global Space Market) लहान उपग्रहांची मागणी झपाट्याने वाढत आहे. आजच्या यशस्वी प्रक्षेपणामुळे भारताची खाजगी कंपनी ‘स्कायरूट एरोस्पेस’ आता जगातील अशा काही निवडक कंपन्यांच्या पंक्तीत जाऊन बसली आहे, ज्या अत्यंत कमी खर्चात आणि ऑन-डिमांड (On-Demand Launch Services) उपग्रह अवकाशात सोडू शकतात. यामुळे जागतिक अंतराळ अर्थव्यवस्थेत भारताचा वाटा जो सध्या केवळ २ ते ३ टक्के आहे, तो येत्या काळात लक्षणीयरीत्या वाढण्यास मोठी मदत होणार आहे.
