शुक्रवार, 17 जुलै 2026
ChinaBiotech: वटवाघुळ झाले आता चीन माकडांच्या मागे! एकाची किंमत तब्बल ३० लाख रुपये; प्रयोगशाळेत घडतंय काहीतरी धक्कादायक?
आजकाल जागतिक बाजारपेठेत कोणत्या गोष्टीची किंमत कधी वाढेल याचा नेम नाही. पण जर कोणी तुम्हाला सांगितले की चीनमध्ये (China) सध्या माकडांना सोन्याचा भाव आला आहे आणि एका माकडाची किंमत एका आलिशान कारपेक्षाही जास्त झाली आहे, तर तुमचा कदाचित विश्वास बसणार नाही. पण हे पूर्णपणे सत्य आहे. चीनमधील वैद्यकीय आणि वैज्ञानिक प्रयोगशाळांमध्ये वापरल्या जाणाऱ्या विशेष ‘मकाक’ (Macaque) माकडांची मागणी इतकी झपाट्याने वाढली आहे की, त्यांच्या किमतींनी आतापर्यंतचे सर्व रेकॉर्ड तोडले आहेत. सद्यस्थितीत, प्रयोगशाळेत संशोधनासाठी पूर्णपणे तयार असलेल्या एका निरोगी माकडाची किंमत २,००,००० युआन म्हणजेच भारतीय चलनानुसार जवळपास २४ ते ३० लाख रुपयांपर्यंत पोहोचली आहे.
हा संपूर्ण प्रकार म्हणजे कोणत्याही वन्यजीवांची बेकायदेशीर तस्करी किंवा हौसेपोटी पाळल्या जाणाऱ्या प्राण्यांचा बाजार नाही, तर हा चीनच्या वेगाने वाढणाऱ्या औषधनिर्माण (Pharmaceutical) आणि जैवतंत्रज्ञान (Biotech) उद्योगाचा एक मुख्य भाग आहे. चीन आता केवळ इलेक्ट्रॉनिक वस्तू किंवा खेळणी बनवणारा ‘जगाचा कारखाना’ राहिलेला नाही, तर नवीन औषधे आणि प्रगत जैविक उपचार विकसित करण्याच्या जागतिक शर्यतीत तो थेट अमेरिकेला आव्हान देत आहे. यामुळेच तिथल्या हाय-टेक प्रयोगशाळांमध्ये वैज्ञानिक संशोधनासाठी लागणाऱ्या माकडांची टंचाई निर्माण झाली आहे आणि किमती गगनाला भिडल्या आहेत.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : BabElMandeb: ‘अश्रूंचे द्वार’ जागतिक अर्थव्यवस्थेला रडवणार? ‘बाब अल-मंदेब’ नाकेबंदीच्या इशाऱ्याने कच्च्या तेलाच्या बाजारात भूकंप
वैद्यकीय विज्ञानाच्या जगतात कोणत्याही नवीन औषधाचा शोध लागल्यानंतर ते थेट मानवासाठी बाजारात आणता येत नाही. कोणतीही लस किंवा औषध बाजारात येण्यापूर्वी त्याला कठोर टप्प्यांतून जावे लागते, ज्यामध्ये प्रयोगशाळेतील चाचणी, प्राण्यांवरील पूर्व-चिकित्सकीय (Pre-clinical) चाचण्या आणि त्यानंतर मानवांवरील प्रत्यक्ष क्लिनिकल ट्रायल्सचा समावेश असतो. या प्रक्रियेत ‘ऱ्हीसस’ (Rhesus) आणि ‘सायनोमोलगस’ (Cynomolgus) मकाक माकडांचा वापर केला जातो.
वैज्ञानिक सत्य: मकाक माकडांचा डीएनए (DNA) आणि त्यांची जैविक प्रणाली मानवाशी खूप जास्त प्रमाणात जुळते. त्यामुळे कर्करोग (Cancer), लठ्ठपणा, मधुमेह, मज्जासंस्था (Nervous System) आणि रोगप्रतिकार प्रणालीशी संबंधित गंभीर आजारांवरील औषधांचा मानवी शरीरावर काय परिणाम होईल, हे तपासण्यासाठी हे प्राणी सर्वात अचूक मॉडेल मानले जातात.
सर्वच औषधांसाठी माकडांची गरज नसते; अनेक सामान्य औषधांच्या चाचण्या उंदरांवर केल्या जातात. परंतु, जेव्हा विषय गुंतागुंतीच्या जैविक औषधांचा (Biological Drugs) आणि अँटीबॉडी-आधारित उपचारांचा (Antibody-based therapies) येतो, तेव्हा शास्त्रज्ञांना मकाक माकडांचा आधार घ्यावाच लागतो. कारण त्यांच्याशिवाय औषधाची सुरक्षितता तपासणे अशक्य मानले जाते.
गेल्या काही वर्षांत चीनने आपल्या देशांतर्गत जैवतंत्रज्ञान क्षेत्रात अब्जावधी डॉलर्सची गुंतवणूक केली आहे. याचे थेट परिणाम आता आकडेवारीतून स्पष्ट होत आहेत. उपलब्ध माहितीनुसार, चीनमध्ये एकाच वर्षात ५,२०० पेक्षा जास्त क्लिनिकल औषध चाचण्यांची नोंदणी झाली आहे, ज्यामध्ये ५७ टक्क्यांहून अधिक चाचण्या या पूर्णपणे नवीन आणि पहिल्यांदाच विकसित केलेल्या औषधांच्या आहेत. हा संशोधनाचा वेग गेल्या पाच वर्षांच्या तुलनेत दुप्पट आहे.
चीनमधील या वेगवान प्रगतीमुळे जागतिक स्तरावरील मोठ्या औषध कंपन्याही आता चिनी बायोटेक कंपन्यांसोबत करार करत आहेत. चीन सध्या कर्करोग आणि लठ्ठपणा यांसारख्या जागतिक आजारांवर अत्यंत प्रभावी औषधे बनवण्यात आघाडीवर येत आहे. मात्र, जितक्या वेगाने औषध संशोधनाचा वेग वाढला आहे, तितक्या वेगाने या संशोधनासाठी आवश्यक असणाऱ्या माकडांचा पुरवठा वाढवणे चीनला शक्य झालेले नाही.
| प्रयोगशाळेतील माकडांच्या बाजाराची सद्यस्थिती | प्रमुख तपशील |
| एका माकडाची किंमत | अंदाजे २४ ते ३० लाख रुपये (२,००,००० युआन) |
| तयार होण्यासाठी लागणारा वेळ | किमान ४ वर्षे (संगोपन, आरोग्य तपासणी आणि संसर्गमुक्त प्रमाणपत्र) |
| वार्षिक उपलब्धता (अंदाज) | दरवर्षी केवळ ४९,००० ते ५२,००० माकडे उपलब्ध |
| मुख्य वापर | कर्करोग, लठ्ठपणा, मधुमेह आणि जैविक औषधांच्या चाचण्या |
वर दिलेल्या तक्त्यावरून हे स्पष्ट होते की, प्रयोगशाळेत वापरण्यायोग्य एक माकड तयार करणे ही अत्यंत गुंतागुंतीची आणि दीर्घकालीन प्रक्रिया आहे. माकडाचा जन्म झाल्यापासून त्याचे संगोपन करणे, ते कोणत्याही संसर्गापासून मुक्त असल्याची खात्री करणे आणि आंतरराष्ट्रीय मानकांनुसार त्याचे आरोग्य प्रमाणपत्र मिळवणे यात चार वर्षांचा कालावधी जातो. त्यामुळे बाजारात अचानक मागणी वाढली तरी पुरवठा त्वरित वाढवता येत नाही. कोरोना महामारीच्या काळात चीनने या माकडांच्या निर्यातीवर पूर्ण बंदी घातली होती, ज्यामुळे आता देशांतर्गत बाजारात त्यांची तीव्र टंचाई जाणवत आहे. अनेक मोठ्या संशोधन संस्थांना एका चाचणीसाठी माकडे मिळवण्यासाठी अनेक महिन्यांची प्रतीक्षा करावी लागत आहे.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Data Breach: चीनची अमेरिकेत वोट चोरी! 22 कोटी मतदारांचा डेटा ड्रॅगॉनच्या खिशात; ट्रम्प यांच्या खुलाशाने जागतिक नेत्यांची धावपळ
सध्या संपूर्ण जगात प्राण्यांवर केल्या जाणाऱ्या चाचण्या कमी करण्यासाठी मोठ्या प्रमाणावर प्रयत्न सुरू आहेत. प्राण्यांना इजा न पोहोचवता औषधांची चाचणी घेण्यासाठी कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI), ‘ऑर्गन-ऑन-चिप्स’ (Organ-on-chips), ३डी सेल कल्चर आणि प्रगत संगणकीय मॉडेल्स यांसारखे अत्याधुनिक पर्याय विकसित केले जात आहेत.
असे असले तरी, वैद्यकीय तज्ञांचे स्पष्ट मत आहे की मानवी शरीराची रोगप्रतिकारक शक्ती आणि मज्जासंस्था अत्यंत गुंतागुंतीची आहे. जेव्हा शरीराच्या संपूर्ण सिस्टीमवर औषधाचा काय परिणाम होतो हे पाहायचे असते, तेव्हा केवळ संगणक मॉडेल पुरेसे ठरत नाही. जैविक आणि रोगप्रतिकारक घटकांवर आधारित प्रगत औषधांसाठी सध्या तरी माकडांना कोणताही १००% अचूक पर्याय उपलब्ध झालेला नाही. त्यामुळे आगामी काळातही चीनसह जागतिक बाजारपेठेत या प्रयोगशाळेतील माकडांची मागणी आणि त्यांच्या किमती उच्च पातळीवर राहण्याची शक्यता आहे. थोडक्यात सांगायचे तर, ही केवळ एका प्राण्याच्या किंमतीची गोष्ट नसून जागतिक औषध निर्माण अर्थव्यवस्थेत चीन आपले वर्चस्व प्रस्थापित करण्यासाठी करत असलेल्या धडपडीचे थेट प्रतीक आहे.
