रविवार, 25 ऑक्टोबर 2026
फोटो सौजन्य- pinterest
आपल्या देशात, दरवर्षी १४ एप्रिल रोजी डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर यांची जयंती साजरी केली जाते. या दिवसाला भीम जयंती असेही म्हणतात. हा दिवस ‘भारतीय संविधानाचे जनक’ डॉ. भीम राव यांचा वाढदिवस म्हणून साजरा केला जातो. १८९१ मध्ये जन्मलेले आंबेडकर हे केवळ भारतीय संविधानाचे मुख्य शिल्पकार नव्हते तर स्वतंत्र भारताचे पहिले कायदा मंत्री देखील होते. ते एक कायदेपंडित, अर्थशास्त्रज्ञ आणि समाजसुधारक देखील होते. अशा परिस्थितीत, दरवर्षी त्यांची जयंती देशभरात पूर्ण भक्ती आणि आदराने साजरी केली जाते.
सोमवार, १४ एप्रिल रोजी आबेडकरांची १३५ वी जयंती सर्वत्र साजरी करण्यात येणार आहे. या दिवशी संपूर्ण भारतात सार्वजनिक सुट्टी असेल. आंबेडकर जयंतीनिमित्त वेगवेगळ्या ठिकाणी रॅली आणि सांस्कृतिक कार्यक्रमांचे आयोजन केले जाते. शाळा, महाविद्यालये आणि सरकारी संस्थांमध्ये भाषणांचा इतर कार्यक्रम आयोजित केले जातात. लोक त्यांच्या पुतळ्यांना पुष्पहार अर्पण करून त्यांना आदरांजली वाहतात. आंबेडकर जयंतीचा इतिहास आणि महत्त्व जाणून घेऊया-
आंबेडकर जयंती पहिल्यांदा १४ एप्रिल १९२८ रोजी पुण्यात साजरी करण्यात आली. डॉ. आंबेडकरांचा जन्म १८९१ मध्ये इंदूरजवळ, आता मध्य प्रदेशात झाला. त्यांच्या वाढदिवसाचा पहिला सार्वजनिक उत्सव १४ एप्रिल १९२८ रोजी पुण्यात कार्यकर्ते जनार्दन सदाशिव रणपिसे यांनी आयोजित केला होता. हा उपक्रम सामाजिक कार्यकर्ते जनार्दन सदाशिव रणपिसे यांनी केला होता. तेव्हापासून ही परंपरा दरवर्षी सुरू आहे आणि आजही ती केवळ भारतातच नाही तर जगभरातील अनेक देशांमध्ये स्थायिक झालेल्या भारतीय समुदायांद्वारे साजरी केली जाते.
१९४७ मध्ये भारताला स्वातंत्र्य मिळाल्यानंतर, बीआर आंबेडकर भारताचे पहिले कायदा मंत्री बनले. त्यांच्या कार्यकाळात त्यांनी विविध कायदे आणि सामाजिक सुधारणांचा मसुदा तयार करण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावली. आंबेडकरांचे खरे आडनाव अंबावडेकर होते, परंतु त्यांचे शिक्षक महादेव आंबेडकर यांनी शाळेच्या कागदपत्रांमध्ये त्यांचे नाव बदलून आंबेडकर केले. कामगार कायदा बदलणाऱ्या बाबा साहेबांच्या व्यक्तीकडून. १९४२ मध्ये, भारतीय कामगार परिषदेच्या सातव्या अधिवेशनात, त्यांनी कामाचे तास १२ वरून ८ तास केले.
आंबेडकर जयंतीचा मुख्य उद्देश समाजात समता, बंधुता आणि न्यायाच्या कल्पनांचा प्रसार करणे आहे. संविधानाच्या निर्मितीत डॉ. आंबेडकरांनी दिलेले योगदान भारताला आधुनिक, लोकशाहीवादी आणि समतावादी राष्ट्र बनवण्याचा पाया होता. महिला, मागासवर्गीय आणि दलित समुदायाच्या सक्षमीकरणासाठी त्यांनी अनेक महत्त्वाची पावले उचलली. त्यांच्या म्हणण्यानुसार, ‘शिक्षित व्हा, संघटित व्हा आणि संघर्ष करा.’ हा संदेश आजही लोकांना प्रेरणा देतो.
डॉ. आंबेडकरांनी अस्पृश्यांविरुद्धचा भेदभाव दूर करण्यासाठी आणि महिला व कामगारांच्या हक्कांच्या लढण्यासाठी आपले जीवन समर्पित केले, म्हणूनच त्यांच्या जयंतीला ‘समानता दिन’ म्हणूनही ओळखले जाते.
आंबेडकरांनीच भारतीय संविधानाचा मसुदा तयार केला. ज्याने जात, वंश, धर्म आणि संस्कृतीचा विचार न करता लोकांना समान अधिकार दिले. त्यांनी दलितांच्या शिक्षण आणि मूलभूत कल्याणासाठीही काम केले. पिण्याच्या पाण्याची सार्वजनिक उपलब्धता आणि दलितांना हिंदू मंदिरांमध्ये प्रवेश मिळावा यासाठी त्यांनीच आवाज उठवला होता.
