शुक्रवार, 23 ऑक्टोबर 2026
4.8% भारतीय महिलांना हिस्टेरेक्टॉमी झाल्याचे अभ्यासातून समोर
आपल्या देशातील महिलांच्या आरोग्याची सद्यस्थिती एका अभ्यासातून समोर आली आहे. जर्नल ऑफ मेडिकल एव्हिडन्समध्ये प्रकाशित झालेल्या अलीकडील अभ्यासात असे दिसून आले आहे की 25 ते 49 वयोगटातील 4.8% भारतीय महिलांना हिस्टेरेक्टॉमी झाली आहे, ज्यात कृषी कामगारांमध्ये सर्वाधिक प्रमाण 6.8% आहे असे दिसून आल्याचे अभ्यासात सांगण्यात आले आहे.
ही चिंताजनक प्रवृत्ती सामाजिक-आर्थिक आणि व्यावसायिक असमानतेवर प्रकाश टाकते, ज्यामध्ये कृषी कामगार विशेषत: कठोर परिश्रम आणि कीटकनाशकांच्या संपर्कात असतात मासिक पाळीत रक्तस्त्राव (55.4%), फायब्रॉइड्स (19.6%), किंवा हिस्टरेक्टॉमी (13.9%) यासारख्या परिस्थितींचे निराकरण करण्यासाठी करायला होतो असे अभ्यासात सांगण्यात आले आहे (फोटो सौजन्य – iStock)
कारणाशिवाय सर्जरी
अभ्यासाने महत्त्वपूर्ण प्रादेशिक फरक उघड केले आहेत. यामध्ये सांगितल्यानुसार, आंध्र प्रदेश आणि तेलंगणा या दक्षिणेकडील राज्यांमध्ये अनुक्रमे 12.6% आणि 11.1% सर्वाधिक प्रसार दर नोंदवले गेले, तर आसाममध्ये फक्त 1.4% होते. शिवाय, यातील 67.5% शस्त्रक्रिया खाजगी आरोग्य सुविधांमध्ये केल्या जातात, ज्यामुळे नफ्यासाठी असुरक्षित महिलांच्या शोषणाबद्दल नैतिक चिंता निर्माण होते. सरकारी आरोग्य विमा योजना, ज्या आरोग्य सेवेत प्रवेश सुधारण्यासाठी आहेत, बिहार आणि छत्तीसगड सारख्या काही राज्यांमध्ये गैरवापर केला जातो, ज्यामुळे अनावश्यक शस्त्रक्रिया होतात. अनेकदा महिलांना या गोष्टींना सामोरे जावे लागते जे अत्यंत चुकीचेही आहे. याचा चुकीचा उपयोग केला असल्याचेही समोर आले आहे.
गर्भाशय काढून टाकल्यानंतर भविष्यात महिलांमध्ये उद्भवू शकतात ‘या’ गंभीर समस्या
सामाजिक आणि आर्थिक कारणे
यामध्ये सामाजिक-आर्थिक घटक महत्त्वाची भूमिका बजावतात. शहरी महिलांपेक्षा ग्रामीण महिलांमध्ये हिस्टेरेक्टोमी होण्याची शक्यता 30% अधिक असते. शिक्षणाचादेखील या प्रवृत्तीवर प्रभाव पडतो, कारण कमी शिक्षण पातळी असलेल्या महिलांना अधिक संवेदनाक्षम असतात, तर श्रीमंत परंतु कमी शिक्षित महिलांना ही प्रक्रिया परवडण्याची अधिक शक्यता असते. वय आणि समता या गोष्टी ठरवतात, 40-49 वयोगटातील महिला आणि 3 किंवा अधिक मुले असलेल्या महिलांना जास्त धोका असतो. कमी वजनाच्या महिलांपेक्षा जास्त वजन असलेल्या महिलांवर शस्त्रक्रिया होण्याची शक्यता जास्त असते. पण सध्या हे प्रमाण वाढले असल्याचे दिसून येत आहे
गर्भाशयात गाठ आहे! मग ‘अशा’ पद्धतीने महिलांनी घ्या आपल्या आरोग्याची काळजी
त्वरीत निर्णयाची गरज
ही असमानता दूर करण्यासाठी धोरणात्मक हस्तक्षेपाच्या तातडीच्या गरजेवर या अभ्यासात भर देण्यात आला आहे. शिफारशींमध्ये सार्वजनिक आरोग्य सेवा प्रणाली वाढवणे, स्त्रीरोगविषयक समुपदेशनात प्रवेश वाढवणे आणि आक्रमक शस्त्रक्रियेवरील अवलंबित्व कमी करण्यासाठी मासिक पाळी आणि प्रजनन आरोग्याबद्दल जागरूकता वाढवणे यांचा समावेश आहे.
अनैतिक प्रथांना आळा घालण्यासाठी खाजगी आरोग्य सेवा आणि विमा योजनांचे कठोर निरीक्षण करणे आवश्यक आहे. याव्यतिरिक्त, श्रमिक क्षेत्रांमध्ये कामाची परिस्थिती सुधारण्याची आणि कीटकनाशकांसारख्या हानिकारक जोखमींवर नियंत्रण ठेवण्याची गरज आहे.
टीप – हा लेख केवळ सामान्य माहितीसाठी लिहिण्यात आला असून कोणत्याही प्रकारच्या उपचाराचा दावा यामध्ये करण्यात आलेला नाही. कोणताही उपाय करण्यापूर्वी आपल्या डॉक्टरांचा सल्ला घ्या आणि त्यांच्या सल्ल्यानुसारच योग्य बदलानुसार वापर करावा.
