मंगळवार, 10 नोव्हेंबर 2026
मुंबईत मूत्रपिंड दान आणि मागणीत प्रचंड तफावत! प्रत्यारोपणाच्या प्रतीक्षा यादीत होते नेहमी वाढ
मूत्रपिंड प्रत्यारोपणाची सध्याची आकडेवारी समाधानकारक नसल्याची खंत तज्ज्ञांकडून व्यक्त केली जात आहे. मुंबईतील किडनी प्रतीक्षा यादीत सुमारे साडेचार ते पाच हजार रुग्ण मूत्रपिंड प्रत्यारोपणाच्या प्रतीक्षेत असल्याचे चित्र आहे. त्या तुलनेत प्रत्यक्षात होणाऱ्या प्रत्यारोपणांची संख्या अत्यंत तुटपुंजी असल्याने अवयवदानाबाबत जनजागृती वाढवणे अत्यावश्यक असल्याचे तज्ज्ञांचे मत आहे.(फोटो सौजन्य – istock)
जागतिक किडनी दिनाच्या पार्श्वभूमीवर ही तफावत पुन्हा एकदा अधोरेखित झाली आहे. दरम्यान, गेल्या काही वर्षांत अवयवदानाबाबत जागरूकता वाढत असल्याने आणि वैद्यकीय सुविधा सुधारल्याने प्रत्यारोपणांची संख्या वाढू लागल्याचे सकारात्मक चित्र असले तरीही मागणी आणि उपलब्ध दान यात तफावत मोठी आहे. त्यामुळे दानाबाबत व्यापक जागृती आवश्यक आहे.
विशेषतः २०१० नंतर प्रत्यारोपणांच्या संख्येत लक्षणीय वाढ दिसून येऊ लागली. २०१६ मध्ये ९१, तर २०१९ मध्ये सर्वाधिक १२३ मूत्रपिंड प्रत्यारोपण करण्यात आले. मात्र, कोविड-१९ महामारीच्या काळात या प्रक्रियेला मोठा फटका बसला आणि २०२० मध्ये प्रत्यारोपणांची संख्या ४६ पर्यंत घसरली. त्यानंतर परिस्थिती सुधारत गेल्यानंतर पुन्हा संख्येत वाढ होत २०२४ मध्ये ९३ प्रत्यारोपण नोंदवले गेले.२०२५ मध्ये ८२ प्रत्यारोपण झाले असून २०२६ मध्ये २० फेब्रुवारीपर्यंत २० मूत्रपिंड प्रत्यारोपण पार पडले आहेत.
प्रत्यारोपणासाठीची मागणी किडनी आणि उपलब्ध किडनी यामध्ये मोठी दरी आहे. देशातील सुमारे १५ टक्के प्रौढांना गंभीर मूत्रपिंड विकार असल्याचा अंदाज आहे. त्यामागे मधुमेह आणि उच्च रक्तदाब ही प्रमुख कारणे असल्याने अवयवदानाबाबत जनजागृती वाढवणे अत्यंत आवश्यक आहे, डॉ. मयुरी त्रिवेदी, विभागप्रमुख, मूत्रपिंड विकार, सायन रुग्णालय यांनी मत व्यक्त केले आहे.
मूत्रपिंड प्रत्यारोपणाची सध्याची आकडेवारी अजिबात समाधानकारक नाही, मुंबईतील किडनी प्रतीक्षा यादी पाहिल्यास सुमारे साडेचार ते पाच हजार रुग्ण मूत्रपिंडाच्या प्रतीक्षेत आहेत. त्या तुलनेत प्रत्यारोपणांची संख्या अत्यंत कमी आहे. त्यामुळे अवयवदानाबाबत जनजागृती वाढवणे अत्यंत आवश्यक आहे. गेल्या दोन वर्षात किडनी दानामध्ये काही प्रमाणात वाढ झाली असली तरी मागणी आणि दान यामधील दर अजूनही मोठी आहे. – डॉ. गीता सेठी, विभागप्रमुख, मूत्रपिंड विकार, म्हणाले .
