रविवार, 15 नोव्हेंबर 2026
फोटो सौजन्य - Social Media
सिडकोतर्फे आफ्रिका भारत व्यापार केंद्र (एआयबीसी) नवी मुंबई येथे प्रस्तावित असून भारत व आफ्रिकन राष्ट्रांमधील आर्थिक, व्यापारी व सांस्कृतिक संबंध दृढ करण्याच्या दिशेने एक महत्त्वाचे एकात्मिक केंद्र म्हणून हा प्रकल्प संकल्पित आहे. द्वीपक्षीय व्यापार, गुंतवणूक आणि संस्थात्मक भागीदारी यांना चालना देण्याच्या उद्देशाने आफ्रिका इंडिया इकॉनॉमिक फाउंडेशन (एआयईएफ) यांच्या सहयोगाने हा प्रकल्प आकारास येणार आहे. ग्लोबल साउथ देशांमधील सहाकार्याकरिता भारताचे नेतृत्व मान्य होत असताना, भारत-आफ्रिकेतील सध्याच्या 96 अब्ज अमेरिकन डॉलर भागीदारीच्या क्षमता अधिक वाढीस लागाव्या याकरिता हा प्रकल्प महत्त्वाचा आहे.
महाराष्ट्र राज्याचे मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस म्हणाले की, “आफ्रिका भारत व्यापार केंद्र हा परिवर्तन घडवून आणणारा प्रकल्प असून याद्वारे भारत-आफ्रिका संबंधांचे प्रमुख जागतिक केंद्र म्हणून महाराष्ट्र उदयास येणार आहे. व्यापार, गुंतवणूक आणि संस्थात्मक सहयोग यांकरिता समर्पित परिसंस्था निर्माण करण्यासह या प्रकल्पाद्वारे आफ्रिकन देशांबरोबरचे आर्थिक संबंध बळकट होऊन विकास, रोजगार आणि आंतरराष्ट्रीय भागीदारीकरिता नवीन संधी खुल्या होणार आहेत. जागतिक पटलावर महाराष्ट्राला मानाचे स्थान प्राप्त होण्यासह ग्लोबल साउथमधील भारताच्या विस्तारणाऱ्या भूमिकेकरिता हा प्रकल्प योगदान देणार आहे.”
महाराष्ट्र राज्याचे उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे म्हणाले की, “खारघर येथील प्रस्तावित आफ्रिका भारत आंतरराष्ट्रीय विकास क्षेत्र हे जागतिक व्यापार संबंधांना सहाय्यभूत जागतिक दर्जाच्या पायाभूत सुविधा उभारण्याकरिता महत्त्वाचे पाऊल आहे. या प्रकल्पातील एकात्मिक सुविधा आणि मुंबई महानगर प्रदेशातील मोक्याचे स्थान यांमुळे हितसंबंधीयांदरम्यान अखंड आदान-प्रदान प्रस्थापित होऊन व्यापार, गुंतवणूक आणि आर्थिक उपक्रमांकरिता हा प्रकल्प प्रेरक ठरेल. यामुळे आंतरराष्ट्रीय व्यापाराकरिता पसंतीचे ठिकाण म्हणून महाराष्ट्राचे स्थान अधिक उंचावणार आहे.”
महाराष्ट्राचे उपमुख्यमंत्री सुनेत्रा पवार म्हणाले की, “सूक्ष्म, लघु आणि मध्यम उद्योगांकरिता संधी तसेच रोजगार निर्मिती आणि जागतिक गुंतवणूक आकर्षित करून आफ्रिका भारत व्यापार केंद्र हे आर्थिक प्रगतीकरिता प्रेरक ठरेल. भारत व आफ्रिकन देशांदरम्यान शाश्वत संबंध प्रस्थापित करण्याकरिता व्यासपीठ उपलब्ध करून देत, दीर्घकालीन भागीदारीला प्रोत्साहन मिळून मुंबई महानगर प्रदेशाच्या आर्थिक विकासाकरिता हा प्रकल्प योगदान देईल.”
Cidco चे संचालक तथा उपाध्यक्ष विजय सिंघल यांनी सांगितलं, “आफ्रिका भारत व्यापार केंद्र या धोरणात्मक प्रकल्पाद्वारे भारत-आफ्रिका संबंधांना चालना मिळणार आहे. कल्पना, नवोपक्रम आणि मानवी भांडवल यांचे एकात्मिकरण करून एआयबीसी हे परस्पर वाढीकरिता पूरक परिसंस्था निर्माण करेल. ग्लोबल साऊथचे प्रवेशाद्वारे म्हणून महाराष्ट्र एआयबीसी मार्फत आफ्रिकेच्या विकासातील विश्वसनीय भागीदार म्हणून भारताचे स्थान नव्याने अधोरेखित करण्यासह भविष्यातील भागीदारी आणि संधी साकार करेल.”
महाराष्ट्र शासनाने यापूर्वी संकल्पनेला आणि नाविन्यपूर्ण एसपीव्ही मॉडेलद्वारे त्याच्या अंमलबजावणीला मान्यता दिली होती. यामध्ये एआयईएफ 74% भागधारक असेल आणि सिडकोकडे 26% भागभांडवल असेल. सिडको एआयईएफ च्या सहकार्याने खारघर येथील इंटरनॅशनल कॉर्पोरेट पार्कमध्ये आफ्रिका भारत आंतरराष्ट्रीय विकास क्षेत्र (एआयआयडीझेड) उभारत आहे. हा प्रकल्प एकूण एसपीव्ही रचना तसेच यशस्वी व्यापारी केंद्रासाठी कामगिरी निकष सुलभ करेल. एआयआयडीझेड पुढील 5 ते 6 वर्षांत पूर्णपणे कार्यान्वित होण्याची अपेक्षा आहे.
स्वयंपूर्ण कॅम्पस म्हणून संकल्पित, आफ्रिका भारत आंतरराष्ट्रीय विकास क्षेत्र (एआयआयडीझेड) मध्ये कमर्शियल टॉवर, कॉन्फरन्स सेंटर आणि हॅबिटॅट ब्लॉक यासह अनेक सुविधा एकत्रित केल्या आहेत. आफ्रिकन आणि भारतीय व्यवसाय, सरकारे आणि भागधारक यांच्यात अखंड संवाद आणि करारांसाठी हे संकल्पित केले आहे. व्यवसाय, व्यापार कार्यालये आणि सांस्कृतिक प्रतिनिधित्व यांना भरभराट होण्यासाठी वन-स्टॉप प्लॅटफॉर्म तयार करणे हे त्याचे उद्दिष्ट आहे. केंद्राच्या एकात्मिक सुविधांमध्ये 2,50,000 चौ. फूट प्रदर्शन जागा, बैठक कक्ष आणि 54 आफ्रिकन देशांसाठी तसेच भारतीय सार्वजनिक आणि खाजगी क्षेत्रांसाठी कायमस्वरूपी कार्यालये यांचा समावेश आहे. व्यवसाय आणि भागधारकांसाठी वेळ, खर्च आणि गुंतागुंत कमी करताना वाढ, विशेषीकरण आणि विस्तारासाठी हे उत्प्रेरक म्हणून काम करेल. दुबई वर्ल्ड ट्रेड सेंटर आणि चीनमधील सीएईटीई सारख्या जागतिक मानकांचे अनुकरण करून, एआयबीसी आफ्रिका-भारत व्यापार आणि वाणिज्यासाठी एक प्रमुख केंद्र बनण्यास सज्ज आहे. याचा जीडीपी आणि आर्थिक विकासावर लक्षणीय परिणाम होण्याचा अंदाज आहे.
एकमेवाद्वितीय एकात्मिक जागतिक संकुल
मुंबई महानगर प्रदेशात (एमएमआर) एआयआयडीझेड ची स्थापना शहराच्या ग्लोबल साऊथसाठी आर्थिक केंद्र म्हणून असलेल्या दर्जाचा फायदा घेते. नवीन नवी मुंबई आंतरराष्ट्रीय विमानतळ आणि जेएनपीटी बंदराच्या जवळ हे धोरणात्मकदृष्ट्या स्थित आहे. खारघर येथील आंतरराष्ट्रीय कॉर्पोरेट पार्क एमएमआर मधील सर्वात प्रमुख व्यावसायिक जिल्ह्यांपैकी एक म्हणून नियोजित आहे.
आंतरराष्ट्रीय कॉर्पोरेट पार्क , खारघर येथील 20 एकर जमीन एआयआयडीझेड साठी राखीव आहे. हे ठिकाण परकीय गुंतवणूक, पर्यटन आणि व्यावसायिक क्रियाकलापांना चालना देण्यासाठी सज्ज आहे. आफ्रिकन राष्ट्रांसाठी आशियाचे प्रवेशद्वार म्हणून मुंबईची भूमिका यामुळे बळकट होईल. हा प्रकल्प एकाच, सुव्यवस्थित कॅम्पसमध्ये व्यवसाय, प्रदर्शन, आदरातिथ्य आणि सांस्कृतिक जागा एकत्रित करेल, ज्यामुळे भागधारकांमध्ये अखंड संवाद साधला जाईल. वर्षभर कार्यरत राहणारे केंद्र म्हणून डिझाइन केलेले, ते आंतरराष्ट्रीय परिषदा, प्रदर्शने आणि व्यावसायिक कार्यक्रमांचे आयोजन करेल. यामुळे सहकार्य आणि नेटवर्किंगसाठी सतत संधी निर्माण होतील. विकासाचे एकात्मिक स्वरूप कार्यक्षमता वाढवेल, परिचालन गुंतागुंत कमी करेल आणि जागतिक सहभागींसाठी जागतिक दर्जाचा अनुभव देईल.
आर्थिक परिणाम आणि संधी
एआयबीसी व्यापार सुलभ करून, सूक्ष्म, लघु आणि मध्यम उद्योगांना पाठिंबा देऊन, रोजगार निर्माण करून आणि जागतिक गुंतवणूक व पर्यटन आकर्षित करून प्रमुख आर्थिक चालक म्हणून काम करेल. व्यावसायिक संवाद आणि भागीदारीसाठी समर्पित परिसंस्था निर्माण करून, हा प्रकल्प क्षेत्रीय वाढीस चालना देईल आणि गुंतवणुकीचा ओघ वाढवेल. यामुळे अनेक उद्योगांमध्ये लक्षणीय प्रत्यक्ष आणि अप्रत्यक्ष रोजगाराच्या संधी निर्माण होण्याची अपेक्षा आहे.
भारत-आफ्रिका संबंध बळकट करणे
गांधी-मंडेला कन्व्हेन्शन सेंटर हे प्रामुख्याने आफ्रिकेतील अशा सुविधांना संदर्भित करते ज्या भारत-आफ्रिका संबंधांद्वारे महात्मा गांधी आणि नेल्सन मंडेला यांच्या वारशाचा सन्मान करतात. हा प्रकल्प सांस्कृतिक देवाणघेवाण वाढवेल, भारतात आफ्रिकन राष्ट्रांसाठी कायमस्वरूपी उपस्थिती प्रदान करेल आणि व्यवसाय-नेतृत्वाखालील सहकार्याद्वारे सॉफ्ट डिप्लोमसीला पुढे नेईल. यामुळे सखोल संस्थात्मक सहभाग आणि लोकांमधील संबंध सक्षम होतील, परस्पर समज आणि दीर्घकालीन भागीदारी मजबूत होईल. हा उपक्रम आफ्रिकेच्या विकासाच्या कहाणीत भारताची विश्वासार्ह आणि धोरणात्मक भागीदार म्हणून स्थिती आणखी मजबूत करेल.
