निर्मल पांडे यांचा जन्म १० ऑगस्ट १९६२ रोजी उत्तराखंडमधील नैनिताल जिल्ह्यात झाला होता. त्यांचे खरे नाव राजकुमार पांडे होते. त्यांना बालपणापासूनच अभिनयाची प्रचंड आवड होती. शाळा आणि मोहल्ल्यात होणाऱ्या रामलीला तसेच नाटकांमध्ये ते नेहमी उत्साहाने सहभागी व्हायचे. अल्मोडा आणि नैनितालमध्ये शिक्षण पूर्ण केल्यानंतर, अभिनयाचे स्वप्न पूर्ण करण्यासाठी त्यांनी दिल्लीची वाट धरली.
निर्मल पांडे यांचा दायरा चित्रपट प्रदर्शित झाला होता. या चित्रपटात त्यांच्या भूमिकेने सगळ्यांचा मनावर छाप पाडली.
‘१९९७ मध्ये फ्रान्समधील ‘वॅलेन्सिएन्स फिल्म फेस्टिव्हल’ (Valenciennes Film Festival) मध्ये तर निर्मल पांडे यांना ‘दायरा’ चित्रपटातील त्यांच्या तृतीयपंथीय (किन्नर) भूमिकेसाठी ‘सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री’ हा पुरस्कार मिळाला होता. या पुरस्काराच्या घोषणेनंतर संपूर्ण सभागृह टाळ्यांच्या कडकडाट झाला होता. चित्रपटसृष्टीतील ते एकमेव असे पुरुष कलाकार होते, ज्यांना ‘सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री’ या पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आलं होतं.
दिल्लीत आल्यानंतर निर्मल पांडे यांनी नॅशनल स्कूल ऑफ ड्रामा (NSD) मध्ये प्रवेश घेतला आणि तिथूनच त्यांच्या अभिनयाच्या रीतसर शिक्षणाला सुरुवात झाली. एनएसडीमध्ये त्यांनी थिएटर आणि अभिनयातील बारकावे अतिशय गांभीर्याने आत्मसात केले. या काळात त्यांनी केवळ अभिनयच केला नाही, तर नाटकांचे दिग्दर्शनही करायला सुरुवात केली. रंगमंचावर आपली कला सादर करत असतानाच त्यांनी आपलं अष्टपैलू व्यक्तिमत्त्वाची सांगड घातली.
चित्रपटसृष्टीत त्यांना पहिली मोठी ओळख शेखर कपूर यांच्या ‘बँडिट क्वीन’ चित्रपटामुळे मिळाली. यामध्ये त्यांनी ‘विक्रम मल्लाह’ची भूमिका साकारली होती, जी फूलन देवी यांच्या पतीच्या रूपात प्रेक्षकांच्या मनात घर करून गेली. या यशानंतर त्यांच्याकडे चित्रपटांच्या अनेक ऑफर्स आल्या. यामध्ये ‘ट्रेन टू पाकिस्तान’, ‘इस रात की सुबह नहीं’, ‘हम तुम पे मरते हैं’, ‘लैला’, ‘प्यार किया तो डरना क्या’ आणि ‘शिकारी’ यांसारख्या प्रसिद्ध चित्रपटांचा यात समावेश होता.
निर्मल पांडे यांनी केवळ चित्रपटातच नव्हे, तर छोट्या पडद्यावरही स्वतःचा ठसा उमटवला. त्यांनी ‘हातिम’ आणि ‘प्रिन्सेस डॉली और उसका मॅजिक बॅग’ सारख्या मालिकांमध्ये खलनायकाची प्रभावी भूमिका साकारली. निर्मल पांडे यांचे आयुष्य संघर्षाने भरलेले होते. गाझियाबादमध्ये त्यांची ‘फ्रेश टॅलेंट अकॅडमी’ नावाची एक ॲक्टिंग इन्स्टिट्यूट होती, जिथे ते थिएटर वर्कशॉप्स घ्यायचे. दुर्दैवाने, १८ फेब्रुवारी २०१० रोजी वयाच्या अवघ्या ४७ व्या वर्षी हृदयविकाराच्या झटक्याने त्यांचे निधन झाले.
