भारताची सगळ्यात पहिली महिला संगीतकार अर्थात सरस्वती देवी यांचं नाव घेतलं जातं. पण सरस्वती देवी यांचं मूळ नाव तुम्हाला माहिती आहे का? तर सरस्वती देवी यांचं मूळ नाव होतं खुर्शीद माणिकशॉ मेनोचर होमजी. त्या पारसी होत्या आणि त्यांनी हे नाव का बदललं होतं हे देखील एक मनोरंजक गोष्ट आहे. सरस्वती देवी या क्लासिकल सिंगर होत्या. पण त्यांची सरस्वती देवी ही नावाची सुरुवात कशी झाली ही एक मनोरंजक अशी गोष्ट आहे.
सरस्वती देवी यांनी संगीत क्षेत्रामध्ये पाऊल ठेवलं ते नाव बदलून. पण ह्याचं काय कारण होतं? तर त्या काळी अगदी पारसी समाजात सुद्धा स्त्रियांना बाहेर काम करण्याची परवानगी नव्हती. पण आपली कला अशीच फुकट जाऊ नये, असं सरस्वती देवींना वाटत होतं. त्यामुळे आपल्या घराण्याला कोणताही कलंक लागू नये किंवा आपलं नाव खराब होऊ नये. आपल्या माहेरीच्या लोकांची नावं खराब होऊ नये. याचसाठी त्यांनी आपलं नाव बदलून सरस्वती देवी असं ठेवलं आणि त्यानंतर त्यांनी कामाला सुरुवात केली. सरस्वती देवींसमोर एक स्त्री म्हणून तर आव्हानं होतीच, पण पहिली महिला संगीतकार म्हणून देखील अनेक आव्हानं होती. बॉम्बे टॉकीजच्या हिमांशु राय यांच्यामुळे त्यांचा हा प्रवास खरंतर सुरू झाला. हिमांशु राय यांनी एका कार्यक्रमामध्ये सरस्वती देवींचा आवाज ऐकला आणि त्यांना त्वरित संगीत दिग्दर्शिका म्हणून काम करण्याची बॉम्बे टॉकीजमध्ये संधी दिली.
View this post on Instagram
एकोणीसशे पस्तीस मधील जवानी की हवा या चित्रपटासाठी त्यांनी पहिलं संगीत दिलं. याशिवाय अछूत कन्या बंधन, जीवन नैया यासारख्या चित्रपटात देखील त्यांचं संगीत होतं. बन की चिडिया बन के बन बन बोलू हे त्यांचं सर्वाधिक लोकप्रिय गाणं. या लोकप्रिय गाण्याची प्रशंसा पंडित जवाहरलाल नेहरू यांनी देखील केली होती. एकोणीसशे पन्नास मध्ये बॉम्बे टॉकीज पासून सरस्वती देवी वेगळ्या झाल्या आणि एकोणीसशे ऐंशी मध्ये पहिल्या भारतीय महिला संगीतकाराचं निधन झालं.
