रविवार, 18 ऑक्टोबर 2026
फोटो सौजन्य- pinterest
हिंदू धर्मात अधिक मास (पुरुषोत्तम मास) हा अत्यंत पवित्र आणि पुण्यदायी काळ मानला जातो. हा मास साधारणपणे प्रत्येक २ वर्षे ८ महिन्यांनी येतो. चांद्र आणि सौर कालगणनेतील फरक भरून काढण्यासाठी हा अतिरिक्त महिना जोडला जातो. धार्मिक परंपरेनुसार या महिन्याला भगवान विष्णूंनी “पुरुषोत्तम मास” म्हणून विशेष स्थान दिले.
या महिन्यात दान, जप, तप, उपवास, नामस्मरण, ग्रंथवाचन आणि सेवाभाव यांना विशेष महत्त्व दिले जाते. अशी श्रद्धा आहे की या काळात केलेले पुण्यकर्म मनशुद्धी, संयम आणि समाजोपयोगी वृत्ती वाढवतात.
धर्मशास्त्रांमध्ये दानाचा उद्देश केवळ वस्तू देणे असा नाही; तर त्याग, कृतज्ञता, करुणा आणि लोककल्याण हा त्यामागचा भाव महत्त्वाचा मानला आहे.
अहंकार कमी करून सेवाभाव वाढवणे
गरजूंना मदत करून समाजधर्म पाळणे
ईश्वर स्मरणासोबत सदाचार वाढवणे
मन, वाणी आणि कर्म यांचे शुद्धीकरण करणे
पुण्यसंचय आणि अंतर्मनातील समाधान मिळवणे
महत्त्वाचे म्हणजे दान हे सामर्थ्यानुसार करावे. मोठे दानच श्रेष्ठ असे नाही; श्रद्धेने केलेले लहान दानही तितकेच महत्त्वाचे मानले जाते.
अधिक मासातील ३३ दाने — स्वरूप आणि पारंपरिक फलश्रुती
१ ते ११ दाने —
अन्न, आरोग्य आणि जीवनोपयोगी दान
अन्नदान — भोजन, धान्य — भूक निवारण, पुण्यवृद्धी
जलदान — पाणी, घडे — तृषा निवारण, जीवनोपयोग
वस्त्रदान — कपडे, चादर —गरजूंना आधार
तांदूळ (अक्षता) दान — मंगलकार्याची प्रतीकात्मक भावना
गहू दान → अन्नसमृद्धी
तूप दान — आरोग्य आणि सात्त्विकता
साखर दान — सौम्यता आणि आनंद
गूळ दान —आरोग्य आणि माधुर्य
मीठ दान — जीवनातील संतुलनाचे प्रतीक
तेल दान — सेवा आणि उपयोगिता
दूध दान — पोषण आणि शुद्धता
१२ ते २२ दाने — आरोग्य, समृद्धी आणि संरक्षण
दही दान — संतोष, आरोग्य
मध दान — माधुर्य, सौहार्द
फळे दान — आरोग्य लाभ
भाज्या दान — अन्नपूर्णा कृपा
सोने दान (शक्य असल्यास) — दानशीलतेचे प्रतीक
चांदी दान — शांती व समृद्धी
तांबे दान — आरोग्याशी जोडलेली परंपरा
लोखंड दान — स्थैर्य
जमीन दान (परंपरेनुसार शक्य असल्यास) — दीर्घकालीन पुण्य
गौदान (परंपरेतील श्रेष्ठ दान मानले जाते) — अत्यंत पुण्यकारक मानले जाते
छत्री दान — संरक्षण व सेवा
२३ ते ३३ दाने — ज्ञान, सेवा आणि आध्यात्मिक उन्नती
चप्पल / पादत्राणे दान — प्रवासात सहाय्य
आसन दान — स्थैर्य
पुस्तक / ग्रंथ दान — ज्ञानदान
दीपदान — अंधकारातून प्रकाशाकडे
धूप / अगरबत्ती दान — प्रसन्नता
शय्यादान — विश्रांती व आरोग्य
कंबळ / चादर दान — संरक्षण
औषध दान —आरोग्यसेवा
विद्या दान — सर्वोत्तम दानांपैकी एक मानले जाते
सुवासिक वस्तू दान — प्रसन्नता
दक्षिणा दान — कृतज्ञता आणि दानपरंपरेचा समारोप
आजच्या काळात अधिक मासात दान कसे करावे?
आज दानाचा अर्थ फक्त पारंपरिक वस्तू देणे एवढाच नाही.
गरीब विद्यार्थ्यांना वह्या-पुस्तके देणे
रुग्णालयात औषध मदत करणे
अन्नछत्रात सहभाग घेणे
वृक्षारोपण करणे
पक्ष्यांसाठी पाणी ठेवणे
वृद्धाश्रम किंवा अनाथाश्रमात सेवा करणे
शिक्षणासाठी आर्थिक मदत करणे
अधिक मासातील ३३ दानांची परंपरा ही केवळ धार्मिक विधी नसून समाजोपयोग, त्याग आणि सेवाभाव यांची शिकवण आहे. या महिन्यात केलेले दान हे दिखाव्यासाठी नव्हे तर श्रद्धा, नम्रता आणि निःस्वार्थ भावनेने करावे असे सांगितले जाते. दानामागचा भाव मोठा — वस्तू छोटी असली तरी तिचे मूल्य मोठे मानले जाते. “दान हे संपत्ती कमी करत नाही; ते मन समृद्ध करते.”
(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.)
Ans: हिंदू पंचांगानुसार चांद्र आणि सौर कालगणनेतील फरक भरून काढण्यासाठी जो अतिरिक्त महिना जोडला जातो, त्याला अधिक मास किंवा पुरुषोत्तम मास म्हटले जाते.
Ans: दानामुळे सेवाभाव, करुणा, नम्रता आणि समाजोपयोगी वृत्ती वाढते, अशी श्रद्धा आहे. तसेच मनशुद्धी आणि पुण्यप्राप्तीचे महत्त्वही सांगितले जाते.
Ans: अन्नदान, जलदान, वस्त्रदान, दीपदान, विद्यादान, औषधदान, गौदान यांसह एकूण ३३ प्रकारची दाने परंपरेत सांगितली आहेत.
