फोटो सौजन्य- pinterest
मकर संक्रांतीच्या आदल्या दिवशी साजरा केला जाणारा महत्त्वाचा सण म्हणजे भोगी. यावेळी सूर्य उत्तरायणाकडे प्रवास सुरू करण्यापूर्वीचा हा दिवस असल्याने भोगीला ऋतू परिवर्तनाचे प्रतीक मानले जाते. हिंदू धर्मात ऋतूबदलाला विशेष महत्त्व असून त्यानुसार सण-उत्सव साजरे केले जातात. भोगी हा त्याच परंपरेचा एक भाग आहे. भोगीला राज्यांमध्ये विविध नावांनी ओळखले जाते. भोगी कधी आहे, त्यामागील धार्मिक महत्त्व आणि परंपरा जाणून घ्या
भोगी सण दरवर्षी 13 किंवा 14 जानेवारी रोजी येतो. हा सण सूर्य दक्षिणेकडून उत्तर गोलार्धात जाण्यास सुरुवात करतो तेव्हा हा सण साजरा केला जातो. यंदा भोगीचा सण मंगळवार, 13 जानेवारी रोजी साजरा केला जाणार आहे.
भोगी सणाचा धार्मिक संदर्भ इंद्रदेवाशी जोडलेला आहे. पावसाचे देवता म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या इंद्रदेवांची या दिवशी विशेष पूजा केली जाते. शेती, पाऊस आणि पीक यासाठी इंद्रदेवाचे योगदान महत्त्वाचे असल्याने शेतकरी वर्गासाठी भोगी हा कृतज्ञता व्यक्त करण्याचा दिवस मानला जातो. चांगल्या पावसासाठी आणि समृद्ध पीकासाठी देवाचे आभार मानण्याची ही परंपरा आहे.
या दिवशी सकाळी लवकर उठून घराची स्वच्छता केली जाते. जुने कपडे, मोडकी भांडी, निरुपयोगी वस्तू भोगीच्या शेकोटीत अर्पण केल्या जातात. यामागील अर्थ असा की जुने विचार, नकारात्मक ऊर्जा, आळस आणि दु:ख यांचा त्याग करून नव्या जीवनाची सुरुवात करावी. त्यामुळे भोगी हा मानसिक आणि आध्यात्मिक शुद्धीकरणाचाही सण मानला जातो.
महाराष्ट्रात भोगीच्या दिवशी विशेष खाद्यसंस्कृती पाहायला मिळते. भोगीची भाजी हा या सणाचा खास पदार्थ आहे. अनेक भाज्या एकत्र करून तयार केली जाणारी ही भाजी एकोप्याचे आणि समृद्धीचे प्रतीक आहे. हिवाळ्यातील भाज्या शरीराला पोषक असल्याने आरोग्याच्या दृष्टीनेही या सणाचे महत्त्व आहे. तिळगुळ, बाजरीची भाकरी, भुईमुगाचे पदार्थ यांचाही या दिवशी समावेश असतो.
दक्षिण भारतात भोगी मोठ्या उत्साहात साजरी केली जाते. घरासमोर सुंदर रांगोळी काढली जाते, नवीन कपडे परिधान केले जातात आणि संक्रांतीच्या सणाची तयारी सुरू होते. काही ठिकाणी भोगीला नव्या वस्तूंची खरेदी करण्याचीही परंपरा आहे, जी समृद्धीचे प्रतीक मानली जाते.
तामिळनाडूमध्ये पोंगल ( भोगी) सण चार दिवस मोठ्या उत्साहात साजरा करतात, ज्यात निसर्गाचे आभार मानले जातात; यात भोगी, थाई पोंगल, मट्टू पोंगल आणि कानूम पोंगल असे दिवस असतात, जिथे घरांना सजवून, नवीन कपडे घालून, ‘पोंगल’ नावाचा गोड पदार्थ (तांदूळ, दूध, गूळ) उकळवून सूर्यदेव आणि गुरांना नैवेद्य दाखवून, शेतीत मदत करणाऱ्या घटकांचे आभार मानले जातात आणि विविध पारंपरिक विधी व खेळ खेळले जातात.
पंजाबमध्ये याला लोहरी म्हणतात, जिथे लोक शेकोटीभोवती नाचतात आणि तीळ, गूळ, रेवडी टाकतात.
आसाममध्ये भोगी म्हणजेच माघ बिहू (भोगली बिहू) हा कापणीच्या हंगामाच्या समाप्तीचा सण, मेजी (मेजी) आणि भेलघर (तात्पुरती झोपडी) बांधून, सामुदायिक मेजवानी करून, पहाटे नदीत स्नान करून, आणि मेजी जाळून साजरा केला जातो, ज्यामध्ये विविध पारंपारिक पदार्थ जसे की पीठा आणि जलपान यांचा समावेश असतो, तसेच पारंपरिक खेळ आणि नृत्य देखील होतात..
आजच्या काळात पर्यावरण संरक्षणाच्या दृष्टीने भोगी साजरी करताना प्लास्टिक किंवा हानिकारक वस्तू जाळणे टाळावे, असा संदेश दिला जातो. सणाची भावना जपत पर्यावरणपूरक पद्धतीने भोगी साजरी करणे ही काळाची गरज आहे.
(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.)
Ans: भोगी हा सण ऋतुबदल आणि नवीन कृषी चक्राच्या सुरुवातीचे प्रतीक आहे. जुने, निरुपयोगी सामान जाळून नकारात्मकता दूर करून नवीन जीवनाची सुरुवात करण्याचा संदेश हा सण देतो.
Ans: महाराष्ट्रात भोगीच्या दिवशी भोगीची भाजी बनवण्याची परंपरा आहे. विविध भाज्यांपासून बनवलेली ही भाजी समृद्धी आणि एकोप्याचे प्रतीक मानली जाते.
Ans: भोगी सण इंद्रदेवाशी संबंधित आहे. पाऊस, शेती आणि समृद्ध पीक यासाठी इंद्रदेवाचे आभार मानण्याचा हा दिवस मानला जातो.
