सोमवार, 19 ऑक्टोबर 2026
फोटो सौजन्य- chatgpt
संत चोखामेळा यांचा जन्म अंदाजे इ.स. १२७३ च्या सुमारास महाराष्ट्रातील मेहुणाराजा येथे महार समाजात झाला असे मानले जाते. त्या काळात समाजात कठोर जातिभेद होता. तथाकथित खालच्या जातीतील लोकांना मंदिरात प्रवेश, शिक्षण आणि सामाजिक सन्मान मिळत नव्हता. लहानपणापासूनच चोखामेळा यांना विठ्ठलभक्तीची आवड होती. त्यांच्या मनात परमेश्वराविषयी अपार प्रेम होते. त्यांनी विठ्ठलाला आपला मित्र, पिता आणि आधार मानले.
विठ्ठल यांच्या नामस्मरणात चोखामेळा सदैव तल्लीन असत. ते वारंवार पंढरपूर येथे जाऊन विठ्ठलाचे दर्शन घेण्याचा प्रयत्न करीत. मात्र त्या काळातील अस्पृश्यतेच्या प्रथेमुळे त्यांना मंदिरात प्रवेश दिला जात नव्हता. मंदिराबाहेर उभे राहूनही ते विठ्ठलाचे नाम घेत राहिले. त्यांच्या अभंगांमध्ये विठ्ठलाविषयीचे प्रेम, वेदना आणि समाजातील अन्याय यांचे अत्यंत हृदयस्पर्शी वर्णन आढळते. त्या काळात जातीव्यवस्था अत्यंत कठोर होती. चोखामेळा यांना अनेक अपमान सहन करावे लागले.
संत नामदेव यांचा संत चोखामेळांवर मोठा प्रभाव होता. नामदेवांनी त्यांच्या भक्तीची महानता ओळखली. संतांच्या सहवासामुळे चोखामेळा यांची भक्ती अधिक दृढ झाली. वारकरी संप्रदायात सर्वांना समान स्थान मिळावे, हा विचार या संतांच्या सहवासातून अधिक बळकट झाला.
संत चोखामेळा यांनी आपल्या अभंगांमधून समाजाला समतेचा संदेश दिला. त्यांच्या मते देवासमोर सर्व मानव समान आहेत. जात, पंथ, श्रीमंती किंवा गरीबी यावरून माणसाचे मूल्य ठरत नाही. खरी भक्ती मनाच्या शुद्धतेत असते. त्यांनी समाजातील अन्यायाविरुद्ध आवाज उठवला, पण तो द्वेषाने नव्हे तर भक्ती आणि प्रेमाच्या मार्गाने. त्यांच्या अभंगांमध्ये करुणा, आत्मभान आणि सामाजिक जागृती यांचा सुंदर संगम दिसतो.
संत चोखामेळा यांची भक्ती अत्यंत निरपेक्ष होती. मंदिरात प्रवेश नाकारला गेला तरी त्यांनी विठ्ठलावरील श्रद्धा कमी होऊ दिली नाही. ते म्हणत असत की विठ्ठल हा प्रत्येकाच्या हृदयात आहे. त्यांच्या जीवनातील सर्व दुःख त्यांनी विठ्ठलाच्या चरणी अर्पण केले. म्हणूनच ते वारकरी संप्रदायातील अखंड भक्तीचे महान प्रतीक मानले जातात.
असे मानले जाते की पंढरपूर येथे बांधकामाचे काम करताना भिंत कोसळून त्यांचा मृत्यू झाला. पण त्यांच्या मृत्यूनंतरही त्यांच्या भक्तीची कीर्ती संपूर्ण महाराष्ट्रात पसरली. आजही पंढरपूर विठ्ठल मंदिर परिसरात संत चोखामेळा यांची समाधी आहे. लाखो वारकरी त्यांच्या समाधीचे दर्शन घेतात.
संत चोखामेळा यांचे जीवन हे मानवतेचा, समतेचा आणि भक्तीचा अमर संदेश आहे. त्यांनी अन्याय सहन केला, पण द्वेष केला नाही. त्यांनी समाजाला शिकवले की देवापर्यंत पोहोचण्यासाठी जातीची नव्हे तर शुद्ध मनाची आवश्यकता असते. त्यांची शिकवण आजही समाजाला समता, प्रेम आणि मानवतेचा मार्ग दाखवते.
(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.)
Ans: संत चोखामेळा हे महाराष्ट्रातील महान विठ्ठलभक्त संत आणि वारकरी संप्रदायातील महत्त्वाचे संत मानले जातात.
Ans: ते भगवान विठ्ठलाचे अखंड भक्त होते आणि त्यांनी संपूर्ण आयुष्य विठ्ठलभक्तीत व्यतीत केले.
Ans: त्या काळातील कठोर जातीभेद आणि अस्पृश्यतेमुळे त्यांना अनेक अपमान आणि सामाजिक अन्याय सहन करावे लागले.
