सोमवार, 19 ऑक्टोबर 2026
गंगा नक्की कशी अवतरली (फोटो सौजन्य - iStock)
गंगा ही केवळ एक नदी नाही तर तपस्या, त्याग आणि अध्यात्माचे प्रतीक आहे. म्हणूनच हिंदू धर्मात या नदीला सर्वात जास्त आदर आहे आणि तिला आईचे स्थान दिले जाते. गंगेच्या अवतरणाची कथा, जी आजही पूर्वजांच्या ऋणाची परतफेड आणि मोक्षाचे तत्वज्ञान जिवंत करते. गंगेच्या पृथ्वीवर आगमनाची कहाणी अतिशय रंजक आहे आणि तीच आज आपण जाणून घेऊया.
काय आहे गंगेच्या अवतरणाची कथा
पौराणिक कथेनुसार, एकेकाळी, जेव्हा अयोध्येचा महान राजा, सगर, ज्याच्या दोन राण्या होत्या, त्याने अश्वमेध यज्ञ सुरू केला, तेव्हा त्याला माहीत होते की हा यज्ञ 60,000 जीवनांचा प्रश्न बनेल. सुरुवातीला क्रूरतेचे प्रतीक असलेल्या राजा सगरच्या पुत्रांपैकी एक असमंजशाह, आयुष्याच्या उत्तरार्धात त्याग स्वीकारून खऱ्या सुधारणेचे उदाहरण बनले. पण या कथेची खरी सुरुवात तेव्हा झाली जेव्हा इंद्राने राजा सगरच्या यज्ञाचा घोडा चोरला आणि तो पाताल लोकातील कपिल मुनींच्या आश्रमात बांधला.
गंगा सप्तमीच्या दिवशी वाचा ‘ही’ व्रत कथा, जीवनात नांदेल सुख समृद्धी
पुढे काय झाले?
घोड्याच्या शोधात सगराच्या ६०,००० पुत्रांनी पृथ्वी खोदली, ज्यामुळे सर्वत्र महासागर निर्माण झाले, त्यांच्यामुळे आजही त्यांना ‘सागर’ असे नाव देण्यात आले आहे. पण ते कपिल मुनींकडे पोहोचताच, अज्ञानामुळे त्याने त्याच्यावर हल्ला केला. ऋषींनी डोळे उघडताच ते सर्व राखेत जळून खाक झाले.
गंगाशिवाय मोक्ष नाही!
राजा सगरचा नातू अंशुमन याने कपिल मुनींकडे क्षमा मागितली तेव्हा गंगा पृथ्वीवरून मार्गक्रमण करून पाताळात पोहोचेल तेव्हाच या आत्म्यांना मोक्ष मिळेल हे जाणून त्याला धक्का बसला. पण गंगा पृथ्वीवर आणणे हे एक अशक्य काम होते.
पिढ्यानपिढ्या तपश्चर्या
अंशुमनने आयुष्यभर ध्यान केले पण यशस्वी होऊ शकला नाही. त्यानंतर त्यांचा मुलगा दिलीपनेही प्रयत्न केला, पण तोही अयशस्वी झाला. शेवटी भगीरथाने हजार वर्षे ब्रह्मदेवाची तपश्चर्या केली आणि गंगा मातेला पृथ्वीवर आणण्याची परवानगी मिळवली. यावेळी गंगेने इशारा दिला की तिचा वेग इतका जास्त आहे की तिचा वेग पृथ्वी पेलू शकणार नाही. त्यानंतर भगीरथाने भगवान शिवाची प्रार्थना केली आणि शिवाने गंगेला त्याच्या केसांमध्ये गुंतवून ठेवण्याचे वचन दिले.
गंगेचा अहंकार
अहंकारामुळे गंगा संपूर्ण पृथ्वी नष्ट करण्याचा प्रयत्न करत होती. मात्र गंगेचा हा वेग शिवाने केसांमध्ये अशा प्रकारे बांधला की गंगेचा एक थेंबही बाहेर पडला नाही. भगीरथाने पुन्हा वर्षानुवर्षे शिवाची प्रार्थना केली आणि त्यानंतर गंगेचा एक प्रवाह बाहेर पडला ज्याला आज आपण गंगा भागीरथी म्हणतो.
Ganga Saptami: गंगा सप्तमी कधी आहे? जाणून घ्या शुभ मुहूर्त, महत्त्व
अगस्त्य ऋषींनी संपूर्ण गंगा पिऊन टाकली!
जेव्हा गंगा पाताळलोकाकडे जात होती, तेव्हा तिच्या वेगामुळे अगस्त्य मुनींच्या तपश्चर्येत अडथळा येऊ लागला. त्यामुळे अगस्त्य ऋषींनी संपूर्ण गंगा पिऊन टाकली. भगीरथाने पुन्हा प्रार्थना केली आणि अगस्त्याने त्याच्या कानातून गंगा बाहेर काढली.
ही तारीख ज्येष्ठ शुक्ल दशमी होती, ज्याला आज गंगा दसरा म्हणतात. कॅलेंडरनुसार, गंगा दसऱ्याचा उत्सव ५ जून २०२५ रोजी साजरा केला जाणार आहे. असे म्हटले जाते की या दिवशी भगीरथ आई गंगेला पाताळात घेऊन गेले, जिथे त्यांनी त्यांच्या पूर्वजांच्या अस्थींवर गंगाजल ओतले आणि त्यानंतर सगराच्या ६०,००० पुत्रांना शेवटी स्वर्ग मिळाला. ही कथा केवळ इतिहास नाही, तर ‘आपल्या कृतींचा केवळ आपल्यावरच नाही तर आपल्या सात पिढ्यांवरही परिणाम होतो’ हे एक आध्यात्मिक सत्य आहे असा संदेश देण्यात येतो.
गंगा दसरा हा केवळ स्नानाचा सण नाही तर तो आत्मशुद्धी, कृतज्ञता आणि मोक्षाच्या प्रवासाचे प्रतीक आहे असे मानले जाते. गंगेत स्नान करताना, हजारो वर्षे तपश्चर्या करून गंगेला बोलावणाऱ्या भगीरथजींचे स्मरण करण्यात येते.
टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.
