बुधवार, 11 नोव्हेंबर 2026
फोटो सौजन्य- pinterest
मृत्यूनंतर काय होते, हा प्रश्न प्रत्येक माणसाच्या मनात कधी ना कधी येतोच. हिंदू धर्मात, या प्रश्नाचे उत्तर विधी आणि परंपरांमधून दिले जाते. सामान्यतः व्यक्तीच्या मृत्यूनंतर, शरीर पंचमहाभूतांमध्ये विलीन व्हावे, यासाठी त्याच्यावर अंत्यसंस्कार केले जातात. दरम्यान, जेव्हा अर्भक किंवा लहान मुलांचा प्रश्न येतो, तेव्हा नियम बदलतात. नवजात बालके आणि लहान मुलांचे दहन करण्याऐवजी त्यांना पुरले जाते किंवा पाण्यात विसर्जित केले जाते. ही परंपरा केवळ भावनिकतेपुरती मर्यादित नाही, तर तिला गहन धार्मिक आणि आध्यात्मिक अर्थ आहेत. याचे विशेष वर्णन गरुड पुराणात केले आहे. ज्यात आत्मा, कर्म आणि पुनर्जन्म यांतील रहस्यांचे स्पष्टीकरण दिले आहे.
हिंदू धर्मग्रंथ गरुड पुराणात मृत्यू आणि त्यानंतरच्या प्रक्रियेचे सविस्तर वर्णन आहे. त्यात म्हटले आहे की प्रत्येक मानवी शरीर त्याच्या कर्माने बांधलेले असते. मृत्यू झाल्यावर, आत्म्याची शरीराशी असलेली आसक्ती तोडण्यासाठी मृतदेहावर दहन केले जाते, परंतु हा नियम लहान मुलांना लागू होत नाही. याचे कारण सोपे आहे त्यांचे जीवन अद्याप कर्माच्या जाळ्यात अडकलेले नाही. त्यांच्या आत्म्यांना मुक्त करण्यासाठी कोणत्याही विशेष प्रक्रियेची आवश्यकता मानली जात नाही.
धार्मिक मान्यतेनुसार, लहान मुलांना “ईश्वराचे रूप” मानले जाते. त्यांचे आत्मे पूर्णपणे शुद्ध असतात. त्यामुळे, त्यांना अग्नीने शुद्ध करण्याची गरज नसते. म्हणूनच त्यांच्यावर अग्निसंस्कार केले जात नाहीत.
माणसाच्या वाढत्या वयानुसार त्याच्यामध्ये इच्छा, आसक्ती आणि अहंकार विकसित होतात, परंतु लहान मुलांमध्ये या भावना विकसित होत नाहीत. ते कोणत्याही नात्यांमध्ये गुंतलेले नसतात किंवा कोणत्याही भौतिक वस्तूंशी संलग्न नसतात. त्यामुळे, त्यांचे आत्मे आधीपासूनच मुक्त मानले जातात.
धर्मशास्त्रानुसार जोपर्यंत मुलाला दुधाचे दात येत नाहीत, तोपर्यंत त्याचे शरीर पूर्णपणे विकसित झालेले मानले जात नाही. यावरूनच त्याचा अंत्यसंस्कार कसा केला जाईल हे ठरते.
परंपरेनुसार, काही वयोमर्यादा देखील निश्चित केल्या आहेत. दरम्यान, हे प्रदेश आणि कुटुंबानुसार बदलू शकते.
साधारणपणे, २ वर्षांपर्यंतच्या मुलांना दफन केले जाते.
काही समजुतींनुसार ५ वर्षांपर्यंतच्या मुलींना दफन करण्याची शिफारस देखील केली जाते.
जर ३ ते ५ वर्षांच्या मुला-मुलींचा मुंडन संस्कार झाला असेल, तर त्यांच्यावर अग्नीसंस्कार केले जाऊ शकतात.
हे नियम पूर्णपणे धार्मिक श्रद्धांवर आधारित आहेत आणि ते सर्वत्र सारखे नाहीत.
श्रद्धेनुसार, ज्याप्रमाणे जमिनीत बी पेरणे हे एका नवीन जीवनाच्या सुरुवातीचे प्रतीक मानले जाते, त्याचप्रमाणे बाळांना जमिनीत ठेवणे हे पुनर्जन्माचे लक्षण मानले जाते. हा विचार देखील खूप दिलासादायक आहे, विशेषतः अशा दुःखद परिस्थितीतून जाणाऱ्या कुटुंबांसाठी.
(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.)
Ans: धर्मशास्त्रानुसार लहान बालके निष्पाप आणि पवित्र आत्मा मानली जातात. त्यांच्यावर कर्मबंधन कमी असल्याने त्यांच्यासाठी वेगळ्या पद्धतीचे विधी सांगितले आहेत.
Ans: अनेक परंपरांमध्ये लहान बालकांना भूमीत समाधी दिली जाते. कारण त्यांची आत्मा शुद्ध मानली जाते आणि त्यांना दाहसंस्काराची आवश्यकता नसल्याचे मानले जाते.
Ans: अनेक परंपरांमध्ये लहान बालकांसाठी नियमित श्राद्ध विधी केले जात नाहीत, कारण त्यांना पवित्र आत्मा मानले जाते.
