शनिवार, 17 ऑक्टोबर 2026
फोटो सौजन्य- pinterest
होळी म्हटले की सगळ्यात पहिल्यांदा नजरेसमोर येते ते कोकण. कोकणात होळीच्या सणाची सर्वत्रच धामधूम असलेली दिसून येते. होळीचा सण हा कोकणामध्ये मोठ्या उत्साहात आणि आनंदात साजरा केला जातो; त्याला शिमगा असेही म्हटले जाते. शिमगा उत्सवासाठी मुंबईतून लोक गावाकडे म्हणजे कोकणात जातात. कोकणामध्ये देखील शिमग्याचा उत्सव विविध प्रकारे साजरा केला जातो. हा उत्सव साजरा करण्यामागे विविध रुढी परंपरा आहे. कोकणात होळीला पालखी नाचवण्याची परंपरा आहे, ती परंपरा नक्की काय आहे ते जाणून घ्या..
कोकणात होळीला शिमगा असे म्हणतात. विशेष करून रत्नागिरी जिल्ह्यामध्ये हा उत्सव पाहायला मिळतो. शिमग्याची ही प्रथा प्रत्येक गावांनुसार बदलत जाते. काही ठिकाणी शिमगा उत्सव पाच दिवसांचा तर काही ठिकाणी 12 दिवस शिमगा उत्सव सुरू राहतो. या शिमगात्सोवाच विशेष म्हणजे पालखी होय. होळीच्या या काळात ग्रामदेवतेची पालखी घरोघरी नाचवली जाते. गाऱ्हाण घातलं जातं. दरवर्षी एका कुटुंबाला या पालखीचा मान दिला जातो.
ग्रामदेवतेची पालखी मानकरी आणि ग्रामस्थ मंदिरातून बाहेर काढून ढोल ताश्याच्या गजरात घरोघरी नेतात. याला ‘खेला पालखी’ असे म्हणतात. काहीजण खाद्यांवर तर काही जण डोक्यावर पालखी घेऊन नाचतात. पण काही झालं तरी ही पालखी खाली ठेवली जात नाही. ही पालखी घेऊन नाचण्याची पद्धत ही तशीच विशेष आहे.
पालखी प्रत्येक घरात गेल्यानंतर तिथे देवाला गाऱ्हाण घातलं जातं आणि रितसर नैवेद्य देखील अर्पण केला जातो. अनेक ठिकाणी धुलिवंदनाच्या दिवशी होलिकादहन केले जाते. पुरणपोळीचा नैवेद्य दाखवला जातो. तिसऱ्या दिवशी बोंबाट’ साजरा केला जातो. या दिवशी गुरूचा नाद, शंकासुर यांसारखी सोंग देखील नाचवली जातात. पंचमीलाच म्हणजे शिमग्याच्या शेवटच्या दिवशी दशावताराचा कार्यक्रम आयोजित केला जातो. घरोघरी जाऊन रोभय म्हणजेच पैसे मागण्याचा खेळ लहान मुलं करतात. काही ठिकाणी गुढीपाडव्याच्या दिवशी गुढी उभारून शिमग्याचा शेवट करतात. तळकोकणात ही पालखी परंपरा तुम्हाला कुठेही पाहायला मिळणार नाही. होळी साजरी करण्याची पद्धत सगळीकडे वेगळी असली तरी हा केवळ सण नसून कोकणवासीयांच्या एकजुटीचं आणि सांस्कृतिक वारसा जपण्याचं मोठं माध्यम आहे.
(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.)
Ans: कोकणात होळी (शिमगा) सणाच्या काळात ग्रामदैवताची पालखी गावभर फिरवण्याची परंपरा आहे. ही पालखी मिरवणूक सणाच्या धार्मिक आणि सांस्कृतिक उत्साहाचे प्रतीक मानली जाते.
Ans: कोकण व महाराष्ट्रातील काही भागांत होळीला “शिमगा” म्हणतात. हा सण वसंत ऋतूच्या आगमनाचा आणि वाईट शक्तींवर चांगल्याच्या विजयाचा उत्सव मानला जातो.
Ans: पालखी गावभर फिरवणे म्हणजे देवतेचे गावावर संरक्षण राहावे, सुख-समृद्धी मिळावी आणि नकारात्मक शक्ती दूर जाव्यात अशी श्रद्धा असते.
