शनिवार, 31 ऑक्टोबर 2026
दुर्वासा ऋषींनी का दिला होता, काय आहे पौराणिक कथा (फोटो सौजन्य - Google Gemini AI)
जेव्हा शकुंतलेच्या प्रेमाचे विरहाच्या आगीत रूपांतर झाले
महान कवी कालिदासांच्या ‘अभिज्ञान शाकुंतलम्’ या अजरामर ग्रंथात दुर्वासांच्या क्रोधाची एक विलक्षण कथा सांगितली आहे. असे म्हटले जाते की, शकुंतला आपला प्रियकर राजा दुष्यंत याच्या आठवणींमध्ये मग्न असताना, तिने तिच्या दारात आलेल्या पाहुण्या दुर्वासांकडे दुर्लक्ष केले. या दुर्लक्षामुळे व्यथित झालेल्या दुर्वासांनी शाप दिला की, ज्याच्यामध्ये ती मग्न आहे तो तिला पूर्णपणे विसरून जाईल. यामुळेच राजा दुष्यंत आपल्या प्रेयसीला ओळखू शकला नाही आणि एका सुंदर प्रेमकथेवर विरहाचे संकट ओढवले.
श्रीकृष्ण आणि रुक्मिणी यांचा विरह
पौराणिक कथेनुसार, एकदा भगवान श्रीकृष्ण आणि देवी रुक्मिणी यांनी महर्षी दुर्वासांना भोजनासाठी आमंत्रित केले. दुर्वासांनी अट घातली की, त्यांचा रथ घोड्यांऐवजी स्वतः कृष्ण आणि रुक्मिणीच ओढतील. प्रवासादरम्यान, जेव्हा रुक्मिणीला तहान लागली, तेव्हा कृष्णाने चमत्कारिकरित्या गंगेतून पाणी प्रकट केले. पाणी पिण्यास नकार दिल्यामुळे संतप्त झालेल्या दुर्वासांनी शाप दिला की, रुक्मिणी आणि कृष्ण यांना १२ वर्षांचा विरह सहन करावा लागेल. या शापामुळे, आजही द्वारकेतील रुक्मिणी मंदिर मुख्य मंदिरापासून काही अंतरावर उभे आहे.
दुर्वासा ऋषींनी इंद्रदेवाला शाप का दिला?
महर्षी दुर्वासांचा क्रोध केवळ मानवांपुरता मर्यादित नव्हता. एकदा, देवांचा राजा इंद्राने ऋषींनी दिलेल्या पारिजात माळेचा अपमान केला. हा अहंकार पाहून दुर्वासांनी इंद्राला ‘श्रीवेन्’ होण्याचा शाप दिला. परिणामी, स्वर्गाचे वैभव नाहीसे झाले आणि देवांना राक्षसांसहित आपली शक्ती परत मिळवण्यासाठी समुद्रमंथन करावे लागले.
(टीपः येथे दिलेली माहिती सामान्य मान्यता आणि माहितीवर आधारित आहे. Navarashtra.com त्याची पुष्टि करत नाही)
