शनिवार, 18 जुलै 2026
World Listening Day: धावपळीच्या आयुष्यात विसरलोय शांततेचा अर्थ? जाणून घ्या 'जागतिक श्रवण दिन' साजरा करण्यामागचे सर्वात मोठे कारण ( फोटो सौजन्य : सोशल मीडिया )
आजच्या आधुनिक आणि गजबजलेल्या जगात आपण प्रत्येक जण कोणत्या ना कोणत्या आवाजाने वेढलेला आहोत. वाहनांचे हॉर्न, कारखान्यांचे आवाज, कानावर पडणारे बांधकामांचे आवाज आणि डिजिटल उपकरणांचा अखंड गोंगाट या सर्व कोलाहलात आपण निसर्गाचे आणि आपल्या सभोवतालचे खरे, शांत ध्वनी ऐकणे विसरून गेलो आहोत. याच पार्श्वभूमीवर, आपल्या जीवनातील ऐकण्याचे (श्रवणाचे) महत्त्व आणि या ध्वनींचा आपल्या पर्यावरणावर काय परिणाम होतो, याकडे जगाचे लक्ष वेधण्यासाठी दरवर्षी १८ जुलै रोजी जगभरात ‘जागतिक श्रवण दिन’ (World Listening Day) साजरा केला जातो. हा दिवस आपल्याला केवळ ‘ऐकण्याची’ नव्हे, तर ‘जाणीवपूर्वक श्रवण करण्याची’ आठवण करून देतो.
हा विशेष दिवस साजरा करण्यामागे एक अत्यंत महत्त्वाचा इतिहास आहे. जागतिक श्रवण दिन हा विशेषतः रेमंड मरे शेफर (R. Murray Schafer) यांच्या स्मरणार्थ आणि त्यांच्या सन्मानार्थ साजरा केला जातो. रेमंड मरे शेफर हे केवळ एक प्रसिद्ध कॅनेडियन संगीतकार नव्हते, तर ते ‘साउंड इकॉलॉजी’चे (Sound Ecology – ध्वनी पर्यावरणशास्त्र) संस्थापक होते. त्यांनी आपले संपूर्ण आयुष्य ध्वनीचे संवर्धन, निसर्गातील आवाजांचा अभ्यास आणि मानवी जीवनावर होणाऱ्या ध्वनी प्रदूषणाच्या परिणामांवर सखोल संशोधन करण्यात घालवले. त्यांच्या याच महान कार्याचा वारसा पुढे नेण्यासाठी त्यांचा जन्मदिवस म्हणजेच १८ जुलै हा ‘जागतिक श्रवण दिन’ म्हणून निवडण्यात आला.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : ChinaBiotech: वटवाघुळ झाले आता चीन माकडांच्या मागे! एकाची किंमत तब्बल ३० लाख रुपये; प्रयोगशाळेत घडतंय काहीतरी धक्कादायक?
जागतिक श्रवण दिन आपल्याला एका महत्त्वाच्या वास्तवाची जाणीव करून देतो की, आपण आपल्या दैनंदिन घाईगडबडीत कितीतरी सुंदर आणि शांत ध्वनींकडे पूर्णपणे दुर्लक्ष करतो. पहाटे पक्षांचे किलबिलाट करणे, झाडांच्या पानांची सळसळ, पावसाच्या पाण्याचा संथ आवाज किंवा नदीच्या पाण्याचा खळखळाट हे सर्व ध्वनी आपल्या मनाला शांतता देणारे आहेत. परंतु, वाढत्या शहरीकरणामुळे आणि मानवनिर्मित गोंगाटामुळे हे नैसर्गिक आवाज आता दडपले जात आहेत. हे ध्वनी केवळ मनोरंजनासाठी नसून आपल्या पर्यावरणाचा समतोल राखण्यासाठी आणि आपल्या मानसिक आरोग्यासाठी किती आवश्यक आहेत, हे या दिवशी अधोरेखित केले जाते.
या दिवसाचे औचित्य साधून जगभरातील शाळा, महाविद्यालये, पर्यावरण संस्था आणि विविध सामाजिक संघटनांद्वारे जनजागृतीपर कार्यक्रमांचे आयोजन केले जाते. यामध्ये ‘साउंड वॉक’ (Sound Walk) हा उपक्रम अत्यंत लोकप्रिय आहे, जिथे लोक एकत्र येऊन एखाद्या शांत ठिकाणी किंवा निसर्गाच्या सानिध्यात फिरतात आणि कोणत्याही संवादाशिवाय केवळ आजूबाजूचे आवाज शांतपणे ऐकण्याचा प्रयत्न करतात. याव्यतिरिक्त, निसर्गातील विविध ध्वनींचे मुद्रण (Audio Recording) करणे, शाळांमध्ये ध्वनी प्रदूषणावर चर्चासत्रे आणि कार्यशाळा आयोजित करणे यांसारख्या उपक्रमांतून लोकांना ध्वनी पर्यावरणाशी जोडले जाते.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : BabElMandeb: ‘अश्रूंचे द्वार’ जागतिक अर्थव्यवस्थेला रडवणार? ‘बाब अल-मंदेब’ नाकेबंदीच्या इशाऱ्याने कच्च्या तेलाच्या बाजारात भूकंप
हा दिवस आपल्याला हे देखील अत्यंत प्रभावीपणे शिकवतो की, ध्वनी केवळ कानावर पडणे वेगळे आणि तो मनापासून ऐकणे व समजून घेणे ही एक जबाबदारी आहे. जेव्हा आपण आपल्या सभोवतालचे वातावरण शांतपणे आणि लक्षपूर्वक ऐकायला शिकतो, तेव्हा आपण केवळ निसर्गाशी आणि पर्यावरणाशीच जोडले जात नाही, तर आपल्याला एक अद्भूत आंतरिक शांती देखील लाभते. चांगला श्रोता असणे हे मानवी नातेसंबंध सुधारण्यासाठी जितके महत्त्वाचे आहे, तितकेच ते निसर्गाचा आदर करण्यासाठीही गरजेचे आहे. त्यामुळे या जागतिक श्रवण दिनी आपण सर्वांनी काही वेळ शांत राहून निसर्गाचा आवाज ऐकण्याचा संकल्प केला पाहिजे.
