World Turtle Day: समुद्रकिनाऱ्यांचे रक्षक नामशेष होणार? प्लास्टिक प्रदूषण आणि मानवी स्वार्थाचा कासवांना मोठा फटका; वाचा सविस्तर ( फोटो सौजन्य : सोशल मीडिया )
World Turtle Day 23 May 2026 : पृथ्वीवरील सर्वात जुन्या आणि शांत जीवांपैकी एक असलेल्या कासवांच्या संरक्षणासाठी आजचा दिवस म्हणजेच २३ मे हा अत्यंत महत्त्वाचा मानला जातो. दरवर्षी २३ मे हा दिवस जगभरात ‘जागतिक कासव दिन’ (World Turtle Day) म्हणून साजरा केला जातो. निसर्गाची अन्नसाखळी आणि सागरी परिसंस्था (Marine Ecosystem) टिकवून ठेवण्यात कासवांची भूमिका अनन्यसाधारण आहे. परंतु, दुर्दैवाने आधुनिक मानवाच्या बेजबाबदार वागण्यामुळे कोट्यवधी वर्षांपासून पृथ्वीवर राज्य करणारे हे जीव आज स्वतःचे अस्तित्व टिकवण्यासाठी संघर्ष करत आहेत.
या दिवसाची सुरुवात २००० सालापासून झाली. ‘अमेरिकन टॉर्टॉइज रेस्क्यू’ (American Tortoise Rescue – ATR) या ना-नफा तत्त्वावर काम करणाऱ्या संस्थेने या दिवसाची स्थापना केली. जगातील कासव आणि कासवांच्या दुर्मिळ प्रजातींचे रक्षण करणे, मानवी वस्त्यांमध्ये अडकलेल्या कासवांना वाचवणे आणि त्यांच्या नैसर्गिक अधिवासाचे (Habitat) संवर्धन करणे हा या मागचा मुख्य उद्देश आहे. तेव्हापासून दरवर्षी जगभरातील प्राणीसंग्रहालये, संवर्धन केंद्रे, वन्यजीव संस्था आणि शाळा-महाविद्यालयांमध्ये विविध जनजागृतीपर कार्यक्रमांचे आयोजन केले जाते.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Fazlur Rehman: ‘भारतासोबतचे संबंध बिघडले, जर उद्या मला ठार मारले तर…’, छाती बडवत ‘या’ पाकिस्तानी नेत्याने थेट आसिम मुनीरना घेरले
वैज्ञानिक संशोधनानुसार, कासव हे या पृथ्वीवर तब्बल २०० दशलक्ष (२० कोटी) वर्षांहून अधिक काळापासून अस्तित्वात आहेत. याचा सरळ अर्थ असा की, जेव्हा पृथ्वीवर महाकाय डायनासोर फिरत होते, तेव्हाही कासवांचे अस्तित्व होते. नैसर्गिक आपत्तींमध्ये डायनासोरसारखे बलाढ्य जीव नष्ट झाले, पण कासवांनी स्वतःला निसर्गाच्या बदलत्या हवामानाशी जुळवून घेतले आणि ते जिवंत राहिले. मात्र, जे काम निसर्गाच्या मोठ्या आपत्तींना जमले नाही, ते आज मानवी प्रदूषण आणि शिकारीमुळे घडत आहे.
भारताला लाभलेली विशाल किनारपट्टी कासवांसाठी नंदनवन मानली जाते. जगभरात आढळणाऱ्या सागरी कासवांच्या मुख्य प्रजातींपैकी ५ प्रजाती भारतात आढळतात. यामध्ये प्रामुख्याने ऑलिव्ह रिडले (Olive Ridley), लेदरबॅक (Leatherback), लॉगरहेड (Loggerhead), ग्रीन टर्टल (Green Turtle) आणि हॉक्सबिल (Hawksbill) यांचा समावेश होतो. ओडिसाचा गहिरमाथा समुद्रकिनारा हा ऑलिव्ह रिडले कासवांच्या सामूहिक अंडी घालण्याच्या प्रक्रियेसाठी (ज्याला ‘अर्रीबाडा’ म्हणतात) जगभर प्रसिद्ध आहे. परंतु, महाराष्ट्रातील कोकण किनारपट्टी असो की ओडिसाचा समुद्रकिनारा, आज या सर्वच ठिकाणी कासवांची घरटी मानवी हस्तक्षेपामुळे धोक्यात आली आहेत.
Sʜᴇʟʟ-ᴇʙʀᴀᴛɪɴɢ ᴛʜᴇ Aɴᴄɪᴇɴᴛs: Wᴏʀʟᴅ Tᴜʀᴛʟᴇ Dᴀʏ 2026
————————————————-
🐢🐢🐢🐢🐢🐢🐢🐢🐢🐢🐢🐢🐢
Every year on May 23, the world slows down to honor one of nature’s most resilient survivors — the turtle. World Turtle Day is more than just a celebration of these… pic.twitter.com/27IzsG5eIO — Dr PARVEEN YOGRAJ (@dr_yograj) May 22, 2026
credit – social media and Twitter
कासवांसमोरील मुख्य आव्हाने:
- प्लास्टिक प्रदूषण: समुद्रात टाकले जाणारे प्लास्टिक पिशव्यांचे कचरे कासव चुकून जेलीफिश समजून खातात, ज्यामुळे त्यांचा गुदमरून मृत्यू होतो.
- अवैध शिकार: कासवांचे मांस, त्यांची कडक पाठ (Shell) आणि अंडी यांची आंतरराष्ट्रीय बाजारात मोठ्या प्रमाणावर तस्करी केली जाते.
- हवामान बदल (Climate Change): समुद्राच्या पाण्याचे तापमान वाढल्यामुळे कासवांच्या अंड्यांमधून जन्माला येणाऱ्या पिल्लांचे लिंग गुणोत्तर (Sex Ratio) बिघडत आहे, ज्यामुळे नरांपेक्षा मादी कासवांची संख्या अवाजवी वाढत आहे.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : India-Cyprus: भारताच्या युवा शक्तीला मिळणार जागतिक ओळख! मोदी-निकोस यांच्यातील ‘या’ कराराने तरुणांसाठी नोकऱ्यांची सुवर्णसंधी
कासवांचे संरक्षण करणे ही केवळ पर्यावरणवाद्यांची जबाबदारी नाही, तर प्रत्येक नागरिकाचे ते कर्तव्य आहे. जेव्हा आपण पर्यटन स्थळांना किंवा समुद्रकिनाऱ्यांना भेट देतो, तेव्हा तेथे प्लास्टिकचा कचरा टाकू नये. समुद्रकिनारे स्वच्छ ठेवल्यास कासवांना अंडी घालण्यासाठी सुरक्षित जागा मिळते. या प्राचीन आणि संथ जीवाचे रक्षण करणे म्हणजेच आपल्या पृथ्वीच्या समृद्ध इतिहासाचे रक्षण करणे होय. यंदाच्या जागतिक कासव दिनी आपण सर्वांनी प्लास्टिकचा वापर कमी करण्याचा आणि सागरी जीवसृष्टीचे रक्षण करण्याचा संकल्प केला पाहिजे.
