मंगळवार, 20 ऑक्टोबर 2026
खलील अल-हय्या याह्या सिनवारच्या जागी खालेद मशालचा पराभव करून हमासच्या नवीन प्रमुखाची नियुक्ती केली ( फोटो सौजन्य : सोशल मीडिया )
गाझामधील प्रदीर्घ संघर्ष आणि इस्रायलसोबत सुरू असलेल्या भीषण युद्धाच्या पार्श्वभूमीवर पॅलेस्टिनी संघटना हमासकडून एक अत्यंत मोठी आणि महत्त्वाची घडामोड समोर आली आहे. हमासने खलील अल-हय्या (Khalil al-Hayya) यांची आपल्या राजकीय ब्युरोचे नवीन प्रमुख म्हणून अधिकृत घोषणा केली आहे. हमासच्या या सर्वोच्च पदासाठी संघटनेच्या अंतर्गत गुप्त निवडणुका पार पडल्या, ज्यामध्ये खलील अल-हय्या यांनी हमासचे माजी राजकीय प्रमुख खालेद मशाल (Khaled Meshaal) यांचा पराभव करून नेतृत्वाची धुरा आपल्या हाती घेतली आहे.
ऑक्टोबर २०२४ मध्ये इस्रायली संरक्षण दलाने (IDF) गाझामध्ये ‘खान युनिसचा कसाई’ म्हणून कुप्रसिद्ध असलेला हमासचा माजी प्रमुख याह्या सिनवार (Yahya Sinwar) याला एका धाडसी कारवाईत ठार केले होते. सिनवारच्या मृत्यूनंतर हमास दीर्घकाळापासून मुख्य नेत्याशिवाय कार्यरत होती आणि संघटनेचे कामकाज एका काळजीवाहू परिषदेमार्फत चालवले जात होते. या काळात हमासच्या राजकीय आणि लष्करी रचनेत मोठे बदल झाले असून, आता खलील अल-हय्या यांच्या रूपाने संघटनेला पूर्णवेळ प्रमुख मिळाला आहे. इस्रायलने हमासच्या प्रत्येक सर्वोच्च नेत्याला शोधून ठार करण्याची शपथ घेतलेली असतानाच ही नवीन नियुक्ती झाली आहे.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : US-Iran War: ‘बॉम्ब पडण्याआधी शेवटचा फोन…’ अमेरिकेला इराणचा थेट सवाल; परराष्ट्र मंत्र्यांच्या वक्तव्याने खळबळ
خलील الحية म्हणजेच खलील अल-हय्या हे हमासच्या स्थापनेपासूनचे एक अत्यंत वरिष्ठ आणि प्रभावशाली नेते मानले जातात. ऑगस्ट ते ऑक्टोबर २०२४ या काळात त्यांनी हमासच्या राजकीय मंडळाचे उप-अध्यक्ष म्हणून काम पाहिले होते, जिथे त्यांनी सालेह अल-अरुरी यांची जागा घेतली होती. ऑक्टोबर २०२४ मध्ये याह्या सिनवारच्या मृत्यूनंतर, हमासने तात्काळ नवीन नेता घोषित न करता एक संयुक्त काळजीवाहू सरकार स्थापन केले होते. या संयुक्त परिषदेमध्ये खलील अल-हय्या यांच्यासह झहीर जबरीन, मुहम्मद इस्माईल दरविश आणि खालेद मशाल यांचा समावेश होता.
खलील अल-हय्या यांचा राजकीय इतिहास पाहिला तर ते फेब्रुवारी २००६ पासून गाझा शहराचे प्रतिनिधित्व करणारे पॅलेस्टिनी विधान परिषदेचे (PLC) निवडून आलेले सदस्य आहेत. हमासच्या बाहेरील आणि अंतर्गत अशा दोन्ही स्तरांवरील नेत्यांमध्ये त्यांचा मोठा आदर आहे.
मिळालेल्या अधिकृत माहितीनुसार, खलील अल-हय्या यांचा जन्म इजिप्तच्या ताब्यातील काळात गाझा पट्टीत झाला होता. ते हमासच्या इतर अनेक नेत्यांप्रमाणेच उच्चशिक्षित आहेत. त्यांनी गाझा येथील इस्लामिक विद्यापीठातून कला शाखेची पदवी (BA) पूर्ण केली. त्यानंतर त्यांनी जॉर्डन विद्यापीठातून ‘हदीस’ (Hadith – इस्लामिक परंपरा) या विषयात कला शाखेची पदव्युत्तर पदवी (MA) मिळवली. पुढे जाऊन त्यांनी ‘पवित्र कुराण आणि इस्लामिक विज्ञान विद्यापीठातून’ तत्त्वज्ञानात डॉक्टरेट (PhD) म्हणजेच पीएच.डी. पदवी संपादित केली.
आपले उच्च शिक्षण पूर्ण केल्यानंतर सुरुवातीच्या काळात ते शिक्षक म्हणून काम करत होते. मात्र, ८० च्या दशकाच्या उत्तरार्धात जेव्हा पहिल्या पॅलेस्टिनी इंतिफादाची (First Intifada) सुरुवात झाली, तेव्हा ते शिक्षक म्हणून अर्धवेळ काम करत असतानाच हमास संघटनेत सक्रियपणे सामील झाले आणि हळूहळू आपल्या कार्यकुशलतेमुळे त्यांनी संघटनेत उच्च स्थान मिळवले.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Mojtaba Khamenei इराणमध्ये नाहीतच? इस्रायली सुरक्षा अधिकाऱ्याचा दावा; वडिलांच्या अंत्यविधीलाही न जाण्यामागचे रहस्य उघड
खलील अल-हय्या हे हमासचे माजी दिवंगत प्रमुख याह्या सिनवार यांचे अत्यंत विश्वासू आणि उजवे हात मानले जात होते. सिनवार हा सहजासहजी कोणावरही विश्वास ठेवत नसे, मात्र खलील अल-हय्या हे अशा मोजक्या नेत्यांपैकी एक होते ज्यांच्यावर सिनवारचा पूर्ण अंधविश्वास होता. अल-हय्या हे पॅलेस्टिनी प्राधिकरण (PA) आणि तिथले अध्यक्ष महमूद अब्बास यांचे कट्टर राजकीय विरोधक म्हणून ओळखले जातात.
गाझा पट्टीमध्ये इस्रायल आणि हमास यांच्यात सुरू असलेल्या भीषण युद्धादरम्यान, खलील अल-हय्या यांनी अत्यंत महत्त्वाची भूमिका बजावली आहे. कतार आणि इजिप्तच्या मध्यस्थीने इस्रायलसोबत झालेल्या अप्रत्यक्ष वाटाघाटी, ओलिसांची अदलाबदल आणि संभाव्य शस्त्रसंधी (Ceasefire Agreements) या सर्व चर्चांमध्ये हमासच्या वाटाघाटी पथकाचे मुख्य नेतृत्व खलील अल-हय्या यांनीच केले होते. त्यामुळेच, आंतरराष्ट्रीय राजकारणात आणि राजनैतिक वर्तुळात त्यांची पकड मजबूत मानली जाते. आता त्यांच्या निवडीमुळे हमास भविष्यात इस्रायलविरुद्ध काय पावले उचलणार, याकडे संपूर्ण जगाचे लक्ष लागले आहे.
