रविवार, 1 नोव्हेंबर 2026
मध्य पूर्व युद्धादरम्यान एक मोठा खुलासा; इराणच्या क्षेपणास्त्रांवर रशियाचे ठसे, जाणून घ्या अंतर्गत राजकारण? ( फोटो सौजन्य : सोशल मीडिया )
Iran Missile Russian Technology : सध्या संपूर्ण जगाचे लक्ष मध्यपूर्व आशियाकडे (Middle East) लागले आहे. इराण, इस्रायल आणि अमेरिका यांच्यातील संघर्ष आता एका अशा वळणावर पोहोचला आहे, जिथून मागे फिरणे जवळपास अशक्य दिसत आहे. रोज नवनवीन हल्ले आणि प्रत्यारोपांच्या फैरी झडत असताना, आता या युद्धात एका नव्या आणि अत्यंत शक्तिशाली देशाची ‘पडद्यामागून’ एन्ट्री झाल्याचा मोठा खुलासा झाला आहे. हा देश दुसरा तिसरा कोणी नसून व्लादिमीर पुतिन यांचा ‘रशिया’ आहे. या जागतिक अस्थिरतेच्या वातावरणात, भारताने अत्यंत हुशारीने पावले टाकत देशातील सामान्य जनतेला महागाईची झळ बसू नये म्हणून मोठा निर्णय घेतला आहे. या संपूर्ण प्रकरणाचे आंतरराष्ट्रीय राजकारण, तपासातील धक्कादायक खुलासे, डोनाल्ड ट्रम्प यांची आक्रमकता आणि भारताचे तेल धोरण आपण सविस्तर समजून घेऊया.
गेल्या काही दिवसांत इराणने इस्रायल आणि अमेरिकन तळांवर जे क्षेपणास्त्र हल्ले केले, त्या हल्ल्यांनंतर पडलेल्या क्षेपणास्त्रांच्या अवशेषांची (Missile Debris) पाश्चात्य गुप्तचर आणि संरक्षण यंत्रणांनी कसून तपासणी केली. या तपासातून एक अत्यंत धक्कादायक माहिती हाती आली आहे. इराणने वापरलेली ही प्रगत क्षेपणास्त्रे त्यांनी स्वतःच्या बळावर बनवलेली नाहीत.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : THAAD Defence: युद्धात इराणला पहिलं यश! इराणच्या धाकाने दक्षिण कोरियाचं ‘कवच’ हिसकावलं; किम जोंग-उनला मोठी संधी
अहवालानुसार, या क्षेपणास्त्रांच्या निर्मितीमध्ये रशियन तंत्रज्ञान आणि रशियन तज्ज्ञांचा मोठा सहभाग असल्याचे स्पष्ट झाले आहे. सोव्हिएत काळातील आणि आधुनिक रशियन संरक्षण तज्ज्ञांनी इराणला हे तंत्रज्ञान विकसित करण्यात आणि उत्पादन प्रक्रियेत थेट मदत केली असावी, असा संशय आता पुराव्यांमध्ये बदलत चालला आहे. अमेरिका आणि इस्रायलच्या आक्रमक हल्ल्यांनंतर आता रशिया उघडपणे इराणच्या पाठीशी उभा राहिल्याचे हे स्पष्ट संकेत आहेत. यामुळे हे युद्ध आता केवळ मध्यपूर्वेपुरते मर्यादित न राहता, ‘अमेरिका विरुद्ध रशिया’ अशा छुप्या युद्धात (Proxy War) रूपांतरित होत आहे.
एकीकडे रशिया इराणला ताकद देत असताना, दुसरीकडे अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी आपल्या नेहमीच्या आक्रमक शैलीत एक अतिशय धाडसी आणि खळबळजनक दावा केला आहे. ट्रम्प यांनी एका फोन संभाषणादरम्यान स्पष्ट केले की, हे युद्ध त्यांच्या नियंत्रणाबाहेर नाही.
ट्रम्प म्हणाले, “हे युद्ध मी जेव्हा इच्छितो, तेव्हा एका क्षणात संपवू शकतो.” त्यांच्या मते, अमेरिकन आणि इस्रायली फौजांनी इराणचे इतके नुकसान केले आहे की, आता इराणमध्ये लक्ष्य करण्यासाठी किंवा उद्ध्वस्त करण्यासाठी जवळपास काहीही शिल्लक राहिलेले नाही. ट्रम्प यांचा हा आत्मविश्वास आणि बेधडक वक्तव्य चर्चेचा विषय ठरत असले तरी, प्रत्यक्षात मात्र ग्राऊंड झिरोवर परिस्थिती वेगळी आहे. ट्रम्प यांच्या दाव्याला न जुमानता इराण आणि इस्रायल यांच्यात अजूनही एकमेकांवर भीषण हल्ले सुरूच आहेत.
Petraeus: The most sophisticated air ballistic missile defense system that Iran had was taken out in the early hours of the 12-day air campaign by the Israelis flying F-35s. This is a Russian system [S-400], and Russia has none to spare at this point in time. 2/ pic.twitter.com/bxp6YC9rIp — Tymofiy Mylovanov (@Mylovanov) March 7, 2026
credit – social media and Twitter
डोनाल्ड ट्रम्प युद्ध संपवण्याची भाषा करत असले तरी, इस्रायलने मात्र आपली भूमिका अत्यंत कठोर ठेवली आहे. इस्रायली संरक्षण दलाने (IDF) स्पष्ट केले आहे की, अमेरिकेच्या सहकार्याने चालवले जाणारे त्यांचे लष्करी ऑपरेशन (Military Operation) कोणत्याही परिस्थितीत थांबणार नाही.
इस्रायलचे म्हणणे आहे की, जोपर्यंत शत्रूचे संपूर्ण कंबरडे मोडले जात नाही आणि इस्रायलच्या सुरक्षेची शंभर टक्के खात्री होत नाही, तोपर्यंत हे हल्ले सुरूच राहतील. या लष्करी कारवाईसाठी कोणतीही ‘डेडलाईन’ (कालमर्यादा) निश्चित केलेली नाही. गरज पडल्यास हे युद्ध आणखी अनेक महिने किंवा वर्षे चालू शकते, असा स्पष्ट इशारा इस्रायलने दिला आहे.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Oil Spill: जगावर इंधन संकट! इराणने पार केल्या सर्व मर्यादा; इराकच्या हद्दीत घुसून अमेरिकन जहाजांवर स्फोटकांचा पाऊस, VIDEO VIRAL
जेव्हा जगात युद्ध सुरू असते, तेव्हा त्याचा सर्वात मोठा फटका जागतिक अर्थव्यवस्थेला आणि विशेषतः कच्च्या तेलाच्या किमतींना बसतो. भारत हा जगातील तिसरा सर्वात मोठा कच्चा तेल आयात करणारा देश आहे. भारताला आपल्या देशांतर्गत गरजेच्या तब्बल ८८% तेल परदेशातून विकत घ्यावे लागते. मध्यपूर्वेतील होर्मुझची सामुद्रधुनी आणि लाल समुद्र (Red Sea) या भागात तणाव वाढल्याने भविष्यात इंधनाचा पुरवठा खंडित होण्याची मोठी भीती आहे.
Petraeus: The most sophisticated air ballistic missile defense system that Iran had was taken out in the early hours of the 12-day air campaign by the Israelis flying F-35s. This is a Russian system [S-400], and Russia has none to spare at this point in time. 2/ pic.twitter.com/bxp6YC9rIp — Tymofiy Mylovanov (@Mylovanov) March 7, 2026
credit – social media and Twitter
अशा वेळी भारतीय अर्थव्यवस्थेला महागाईपासून वाचवण्यासाठी भारत सरकारने अत्यंत धोरणात्मक निर्णय घेतला आहे. भारताने मध्यपूर्वेवरील आपले अवलंबित्व कमी करत आपला मोर्चा पुन्हा एकदा रशियाकडे वळवला आहे. मार्च महिन्यात भारताने रशियाकडून कच्च्या तेलाची खरेदी लक्षणीयरीत्या वाढवली आहे. ट्रॅकिंग डेटा आणि जहाज देखरेखीच्या आकडेवारीनुसार, भारताने मार्चमध्ये दररोज अंदाजे १.५ दशलक्ष बॅरल रशियन कच्च्या तेलाची खरेदी केली आहे. फेब्रुवारी महिन्यातील १.४ दशलक्ष बॅरल प्रतिदिन या प्रमाणापेक्षा ही मोठी वाढ आहे. पाश्चात्य देशांच्या निर्बंधांना न घाबरता भारताने घेतलेला हा निर्णय देशाच्या ऊर्जा सुरक्षेसाठी (Energy Security) अत्यंत महत्त्वाचा मानला जात आहे. यामुळे भारतीय बाजारात पेट्रोल आणि डिझेलच्या किमती नियंत्रणात राहण्यास मोठी मदत होणार आहे.
थोडक्यात सांगायचे तर, मध्यपूर्वेतील हा संघर्ष आता केवळ प्रादेशिक राहिला नसून त्याने जागतिक महायुद्धाचे स्वरूप धारण करण्यास सुरुवात केली आहे. रशिया-इराणची युती, अमेरिकेचा दबाव, इस्रायलचा आक्रमकपणा आणि या सर्व गदारोळात स्वतःचे राष्ट्रीय हित जपणारा भारत, अशी ही जागतिक भू-राजकारणाची (Geopolitics) अत्यंत गुंतागुंतीची परिस्थिती सध्या निर्माण झाली आहे.
Ans: अलीकडील तपासात इराणने वापरलेल्या प्रगत क्षेपणास्त्रांमध्ये 'रशियन तंत्रज्ञान' आणि सोव्हिएत काळातील तज्ज्ञांचा सहभाग असल्याचे पुरावे सापडले आहेत.
Ans: अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी असा दावा केला आहे की, इराणमध्ये आता उद्ध्वस्त करण्यासाठी काहीच शिल्लक नाही, त्यामुळे ते वाटेल तेव्हा हे युद्ध संपवू शकतात.
Ans: तेल पुरवठा विस्कळीत होण्याच्या भीतीने भारताने मध्यपूर्वेवरील अवलंबित्व कमी करून मार्च महिन्यात 'रशियाकडून' कच्च्या तेलाची आयात मोठ्या प्रमाणावर वाढवली आहे.
