रविवार, 8 नोव्हेंबर 2026
बालेन शाह यांची आक्रमक भूमिका! भारतीय परराष्ट्र सचिवांचा नेपाळ दौरा रखडला; 'या' एका निर्णयामुळे दोन्ही देशांत खळबळ ( फोटो सौजन्य : सोशल मीडिया )
Vikram Misri Nepal Visit Cancelled : भारत आणि नेपाळ (India-Nepal Relation) या दोन शेजारी राष्ट्रांमधील संबंध सध्या एका अत्यंत नाजूक वळणावर येऊन पोहोचले आहेत. भारताचे परराष्ट्र सचिव विक्रम मिस्री यांचा बहुप्रतिक्षित नेपाळ दौरा अचानक रद्द (किंवा पुढे ढकलण्यात) आल्याने दक्षिण आशियाई भू-राजकारणात खळबळ उडाली आहे. हा दौरा केवळ सदिच्छा भेट नसून नेपाळमधील नवीन बालेन शाह सरकारसोबत भविष्यातील संबंधांची दिशा ठरवण्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचा मानला जात होता. मात्र, काठमांडू पोस्टने दिलेल्या वृत्तानुसार, नेपाळी बाजूने या भेटीला हिरवा कंदील न मिळाल्याने भारताला आपले पाऊल मागे घ्यावे लागले आहे.
या दौरा रद्द होण्यामागे मुख्यत्वे दोन कारणे सांगितली जात आहेत. पहिले कारण म्हणजे नेपाळचे पंतप्रधान बलेंद्र शाह (बालेन शाह) यांनी भारतीय परराष्ट्र सचिवांना भेटण्यास दिलेला नकार. बालेन शाह यांनी सुरुवातीपासूनच एक वेगळी राजकीय लाईन घेतली आहे. ते कोणत्याही देशाच्या दूतांना किंवा सचिवांना वैयक्तिकरित्या भेटणे टाळत आहेत. अमेरिकेचे राजदूत सर्जिओ गोर यांच्या बाबतीतही त्यांनी हाच पवित्रा घेतला होता. बालेन शाह यांचा असा युक्तीवाद आहे की, प्रोटोकॉलनुसार त्यांनी केवळ दुसऱ्या देशाच्या पंतप्रधानांना, राष्ट्रपतींना किंवा परराष्ट्र मंत्र्यांनाच भेटले पाहिजे. सचिवांच्या भेटीमुळे नेपाळच्या सार्वभौमत्वाला कमी लेखले जाईल, अशी त्यांची भूमिका असल्याचे तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Global Defense: Russia ‘आऊट’, India ‘इन’! भारतीय विनाशकारी शस्त्रास्त्रांचा आर्मेनियात धुमाकूळ; रशियाची मक्तेदारी संपली?
दुसरे महत्त्वाचे कारण म्हणजे लिपुलेख त्रिकोणी संगमावरून निर्माण झालेला नवीन वाद. भारत आणि चीनने तिबेटमधील मानसरोवर येथे हिंदू भाविकांसाठी लिपुलेख खिंडीतून यात्रा पुन्हा सुरू करण्याचा निर्णय घेतला आहे. या निर्णयावर बालेन शाह प्रशासनाने तीव्र आक्षेप नोंदवला आहे. हा भाग वादग्रस्त असल्याचा दावा नेपाळ करत असून, त्यांच्या संमतीशिवाय भारताने घेतलेला हा निर्णय त्यांना मान्य नाही. या मुद्द्यावरून नेपाळमध्ये राष्ट्रवादाची लाट निर्माण झाली असून, याचाच परिणाम विक्रम मिस्री यांच्या दौऱ्यावर झाल्याचे मानले जात आहे.
Indian Foreign Secretary Vikram Misri’s Kathmandu visit postponed PM Shah’s refusal to meet the Indian foreign secretary and the recent Nepal-India dispute over India and China resuming the Mansarovar Yatra through the disputed tri-junction reportedly led to the deferral.… — The Kathmandu Post (@kathmandupost) May 8, 2026
credit – social media and Twitter
नेपाळमधील राजकीय तज्ज्ञांच्या मते, बालेन शाह सध्या भारत, चीन आणि अमेरिका यांच्यातील त्रिकोणी भू-राजकीय स्पर्धेत अडकण्यापेक्षा स्थानिक प्रश्नांवर आणि नेपाळच्या स्वायत्ततेवर जास्त लक्ष केंद्रित करत आहेत. त्यांनी परदेशी राजदूतांपासून अंतर राखले आहे. भारताचे पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी बालेन शाह यांना दिल्ली भेटीचे निमंत्रण देण्यासाठी विक्रम मिस्री यांना पाठवले होते, परंतु ही भेटच न झाल्याने निमंत्रणाचा मुद्दा अधांतरी राहिला आहे.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Economic Warfare : श्रीलंकेत चालणार ‘रुपया’ची हुकूमत! भारताने संपवले चीनचे वर्चस्व; Sri Lankaच ठरला सर्वात मोठा ‘बिझनेस पार्टनर’
भारतासाठी नेपाळ हा एक धोरणात्मकदृष्ट्या महत्त्वाचा मित्र देश आहे. विक्रम मिस्री यांनी नेपाळचे निवर्तमान राजदूत शंकर शर्मा यांच्याकडे काठमांडूला जाण्याची आपली इच्छा व्यक्त केली होती. मात्र, बालेन शाह यांच्या ताठर भूमिकेमुळे आता दोन्ही देशांतील संवाद सचिव पातळीवरून थेट मंत्री पातळीवर नेण्याची गरज निर्माण झाली आहे. जर लवकरच यावर तोडगा निघाला नाही, तर दोन्ही देशांतील संबंधांमध्ये आणखी दुरावा येण्याची शक्यता नाकारता येत नाही.
Ans: नेपाळचे पंतप्रधान बालेन शाह यांनी भेटीसाठी वेळ न दिल्यामुळे आणि लिपुलेख सीमावादावरून निर्माण झालेल्या तणावामुळे हा दौरा पुढे ढकलण्यात आला आहे.
Ans: बालेन शाह यांच्या मते ते केवळ त्यांच्या समकक्ष नेत्यांना (पंतप्रधान/परराष्ट्र मंत्री) भेटतील, दूतांना किंवा सचिवांना भेटणे त्यांच्या प्रोटोकॉलमध्ये बसत नाही.
Ans: लिपुलेख मार्गे मानसरोवर यात्रा सुरू करण्याच्या भारताच्या निर्णयाला नेपाळने विरोध केल्याने द्विपक्षीय संबंधांत कटुता आली आहे.
