शुक्रवार, 30 ऑक्टोबर 2026
(फोटो सौजन्य: सोशल मीडिया)
आयकर विभागाला बँका आणि वित्तीय संस्थांकडून एनुअल इंफॉर्मेशन स्टेटमेंट आणि स्टेटमेंट ऑफ फाइनेंशियल ट्रांजैक्शंस (SFT) द्वारे माहिती मिळते. या माहितीत तुम्ही वर्षभरात तुमच्या क्रेडिट कार्डचा वापर करून खर्च केलेल्या एकूण रकमेचा तपशील असतो. जर तुमचा खर्च तुमच्या आयकर विवरणपत्रात म्हणजेच ITR घोषित केलेल्या उत्पन्नाशी जुळत नसेल, तर कर विभाग स्पष्टीकरण मागण्यासाठी नोटीस बजावू शकतो. यावरून हे स्पष्ट होते की, अस्पष्ट फाइलिंग आणि पेमेंटच्या रिकॉर्डमुळे मोठा टॅक्स लागू होऊ शकतो.
‘TaxBuddy’ चे संस्थापक सुजीत बांगर यांनी, ‘ट्विटर’ करत एका पोस्ट शेअर केली. त्यात ‘प्रतीक’ नावाच्या एका करदात्याचे उदाहरण देत त्यांनी हा संपूर्ण प्रकार सविस्तरपणे समजावून सांगितला. त्यांनी स्पष्ट केले की, जेव्हा प्रतीकने त्याचे आयकर विवरणपत्र दाखल केले नाही, तेव्हा मोठी समस्या उद्भवली. मात्र, ‘SFT’ प्रणालीद्वारे त्याच्या आर्थिक व्यवहारांची माहिती समोर आली; ही प्रणाली क्रेडिट कार्ड पेमेंट्ससारख्या मोठ्या रकमेच्या व्यवहारांवर लक्ष ठेवते. आयकर विभागाने प्रतीकाच्या क्रेडिट कार्डवर झालेल्या मोठ्या खर्चाबाबत आक्षेप नोंदवला; परिणामी, त्याच्या PAN क्रमांकाशी जोडलेल्या क्रेडिट कार्डद्वारे करण्यात आलेले सर्व व्यवहार ‘वैयक्तिक खर्च’ म्हणून वर्गीकृत करण्यात आले. या आधारावर, त्याचे करपात्र उत्पन्न १६.६ लाख रुपयांनी वाढवण्यात आले.
क्रेडिट कार्ड्सचा वापर अनेकदा कुटुंबातील सदस्यांकडून किंवा व्यवसायाशी संबंधित खर्चासाठी केला जातो. पण कराच्या दृष्टीकोनातून पाहता, हे कार्ड मुख्य कार्डधारकाच्या PAN क्रमांकाशी जोडलेले असते; याचा अर्थ असा की, क्रेडिट कार्ड वापरून प्रत्यक्ष खर्च कोणीही केला असला, तरीही कराशी संबंधित कोणतीही नोटीस थेट त्या मुख्य कार्डधारकालाच पाठवली जाते. बांगर यांनी नमूद केले की, योग्य कागदपत्रांच्या अभावी, आपल्या क्रेडिट कार्डवर झालेला खर्च पूर्णपणे आपलाच नव्हता, हे सिद्ध करणे कोणत्याही करदात्यासाठी आव्हानात्मक ठरू शकते.
या खटल्यात, निर्णायक वळण हे ना एखादी तांत्रिक त्रुटी होती, ना एखादा कायदेशीर युक्तिवाद; तर ते होते कागदोपत्री पुराव्यांची अपूर्णता. जेव्हा हे प्रकरण उघडकीस आले, तेव्हा त्याने हे यशस्वीरित्या सिद्ध केले की, संबंधित क्रेडिट कार्डचा वापर अनेक व्यक्तींनी केला होता. ज्यामध्ये त्याचे वडील, त्याचा भाऊ आणि खुद्द तो स्वतः यांचा समावेश होता.
हा दावा सिद्ध करण्यासाठी, प्रतीकने विविध कागदपत्रे सादर केली; ज्यामध्ये त्याचे Bank Statements, कार्डशी इतर वापरकर्त्यांचा संबंध जोडणारे पुरावे, संबंधित व्यक्तींचे आयकर विवरणपत्रे आणि प्रतिज्ञापत्रे यांचा समावेश होता. या कागदपत्रांनी हे स्पष्टपणे प्रस्थापित केले की, त्या क्रेडिट कार्डचा वापर करून पैसे कोणी भरले होते, त्या निधीचा स्रोत काय होता आणि प्रत्येक व्यवहारामागील विशिष्ट उद्देश काय होता. ITAT ने हा खुलासा स्वीकारला आणि सादर केलेल्या पुराव्यांच्या आधारे, वादग्रस्त असलेली संपूर्ण ₹१६.६ लाखांची रक्कम रद्दबातल ठरवण्यात आली.
हे प्रकरण या वस्तुस्थितीवर प्रकाश टाकते की, योग्य कागदपत्रांच्या अभावी, करदात्यांना हे सिद्ध करताना मोठ्या अडचणींचा सामना करावा लागू शकतो की, त्यांच्या क्रेडिट कार्डवर झालेला मोठा खर्च केवळ त्यांनीच केला नव्हता. परिणामी, जर इतर व्यक्तींनी तुमच्या क्रेडिट कार्डचा वापर केला असेल, तर कार्डधारकाने अत्यंत काटेकोरपणे नोंदी ठेवणे अत्यावश्यक आहे ज्यामध्ये पेमेंटचे पुरावे, बँक नोंदी, स्पष्टीकरणात्मक टिपण्या आणि अशा वापरामागील उद्देशाला पुष्टी देणारी कागदपत्रे यांचा समावेश असावा.
