रविवार, 15 नोव्हेंबर 2026
अवकाळी पावसामुळे पिकांचे नुकसान, खरीप हंगामावर धोका, शेतीची कामे ठप्प (फोटो सौजन्य - सोशल मीडिया)
महाराष्ट्राच्या विविध भागात गेल्या काही दिवसांपासून सुरू असलेल्या पावसाचा पिकांवर मोठ्या प्रमाणात परिणाम झाला आहे. राज्यात मान्सून वेळेपूर्वी सक्रिय झाल्यामुळे शेतकऱ्यांच्या चिंता आणखी वाढल्या आहेत. आंबा, डाळिंब, लिंबू यांसारख्या बागायती पिकांसोबतच बाजरी, मका या पिकांनाही याचा फटका बसला आहे. पावसाचा सर्वाधिक फटका कांदा उत्पादक शेतकऱ्यांना बसला आहे. याशिवाय सोयाबीन, उडीद आणि मूग या पिकांवरही परिणाम होण्याची शक्यता आहे. तथापि, सरकारने पिकांचा तात्काळ पंचनामा करून नुकसान भरपाई देण्याच्या सूचना दिल्या आहेत.
मे महिन्यात झालेल्या पावसामुळे २९,४८३ हेक्टर पिकांचे, विशेषतः आंबा, डाळिंब, संत्री, गोड लिंबू आणि भाज्या यांसारख्या बागायती पिकांचे नुकसान झाले आहे. नाशिकचे सर्वाधिक नुकसान झाले आहे. मुसळधार पावसामुळे बागायतींव्यतिरिक्त बाजरी, मका इत्यादी पिकांचेही नुकसान झाले आहे. या पावसामुळे शेतकऱ्यांना, विशेषतः मराठवाडा आणि विदर्भातील शेतकऱ्यांना त्रास झाला आहे, जे येत्या खरीप हंगामासाठी शेतांची तयारी करण्यात व्यस्त होते.
शेतकऱ्यांच्या मते, सोयाबीनसाठी नांगरणी आणि ओळी तयार करण्याच्या दृष्टीने शेताची तयारी अद्याप पूर्ण झालेली नाही. पावसामुळे काम थांबले आहे. शेतात पुरेसा ओलावा असतानाही पेरणीचे काम सुरू होते. मूग आणि उडीद यासारख्या पिकांसाठी पेरणीचा कालावधी कमी असतो, तर कापूस आणि सोयाबीनसारख्या पिकांसाठी हा कालावधी मोठा असतो. या पावसामुळे पेरणीच्या वेळी अडचणी निर्माण होऊ शकतात अशी चिंता शेतकऱ्यांना आहे.
कोकण, नाशिक, पुणे, कोल्हापूर, छत्रपती संभाजीनगर, लातूर, अमरावती आणि नागपूर या कांदा उत्पादक भागात ६ मे पासून अवकाळी पाऊस पडत आहे आणि आता मान्सूनच्या पावसाला सुरुवात झाली आहे. ज्यामध्ये कांद्याच्या पिकाचे सर्वाधिक नुकसान झाले आहे. महाराष्ट्र राज्य कांदा उत्पादक शेतकरी संघटनेचे संस्थापक अध्यक्ष भरत दिघोळे म्हणाले की, पावसामुळे हजारो एकरवरील कांद्याचे पीक नष्ट झाले आहे.
तथापि, पाऊस सुरूच असल्याने आणि परिस्थितीचा कोणताही आढावा घेण्यात आलेला नसल्याने प्रत्यक्षात झालेले नुकसान अद्याप निश्चित झालेले नाही. धुळे, नाशिक, अहिल्यानगर, छत्रपती संभाजीनगर, पुणे, सोलापूर, बीड, धाराशिव, अकोला, जालना, बुलढाणा, जळगाव या कांदा उत्पादक जिल्ह्यांमध्ये अवकाळी पाऊस झाला आहे. किमती आधीच कमी होत्या आणि अवकाळी पावसामुळे त्या आणखी घसरल्या आहेत.
शेतकरी रब्बी हंगामाची तयारी एक वर्ष आधीच सुरू करतात ज्यामध्ये ऑगस्ट-सप्टेंबर २०२४ मध्ये रोपवाटिकांमध्ये लागवड केली जाते आणि नोव्हेंबर ते जानेवारी दरम्यान पुनर्लागवड केली जाते. या वर्षी मार्चपूर्वी पीक काढणी करणाऱ्या शेतकऱ्यांना प्रति एकर चांगले उत्पादन मिळाले. दुसरीकडे, एप्रिल-मेमध्ये कापणी करणारे शेतकरी इतके भाग्यवान नव्हते कारण पिकाला तीव्र उष्णता आणि नंतर अवकाळी पावसाचा सामना करावा लागला.
सर्व शेतकऱ्यांकडे साठवणुकीची सुविधा नसते. ६ मे पासून झालेल्या पावसाचा सर्वाधिक फटका शेतात शेतात साठवणाऱ्या शेतकऱ्यांना बसला आहे. दिघोळे म्हणाले की, या शेतकऱ्यांची कापणी केलेली पिके ओली झाली आहेत तर अनेक भागात उभ्या पिकांचेही नुकसान झाले आहे.
सोमवारी राज्यात मुसळधार पाऊस पडला. पुणे, सातारा, सोलापूर, रायगड, मुंबई आणि एमएमआर प्रदेशात मुसळधार पाऊस पडला. राज्यात होणाऱ्या मुसळधार पावसाच्या पार्श्वभूमीवर, मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी संपूर्ण प्रशासनाला नागरिकांना मदत करण्यासाठी सतर्क राहण्याचे निर्देश दिले आहेत. बाधित भागातील नुकसानीचा पंचनामा तात्काळ तयार करण्याचे आदेशही देण्यात आले आहेत.
पुण्यातील ग्रामीण भागाचा दौरा करताना, उपमुख्यमंत्री अजित पवार यांनी पूरग्रस्त भागातील जिल्हाधिकाऱ्यांशी दूरध्वनीवरून चर्चा करून पाऊस, धरणांची स्थिती आणि मदत कार्याच्या प्रगतीचा आढावा घेतला. त्यांनी शेती, पिके, पशुधन आणि घरांचे झालेल्या नुकसानाचे तात्काळ पंचनामे करण्याचे आदेश दिले आहेत.
