भारतात 'ही' खास ट्रेन आजही धावते विना तिकीट; प्रवाशांकडून १ रुपयाही घेतला जात नाही (Photo Credit - X)
भाक्रा नांगल धरणाची जीवनरेखा
ही अनोखी रेल्वे सेवा १९४८ मध्ये सुरू करण्यात आली. त्यावेळी भारताला नुकतेच स्वातंत्र्य मिळाले होते आणि देशाच्या विकासासाठी मोठे पायाभूत सुविधा प्रकल्प सुरू होते. भाक्रा नांगल धरणाच्या बांधकामाला पाठिंबा देण्यासाठी ही विशेष रेल्वे लाईन टाकण्यात आली होती. सुरुवातीला, त्याचा प्राथमिक उद्देश जड यंत्रसामग्री, कच्चा माल, कुशल अभियंते आणि कामगारांना धरणाच्या बांधकामाच्या ठिकाणी पोहोचवणे हा होता. बांधकाम पूर्ण होईपर्यंत, ही ट्रेन या भागातील लोकांसाठी एक अपरिहार्य जीवनरेखा बनली होती.
तिकीटविरहित प्रवासाचा निर्णय
धरणाचे बांधकाम पूर्ण झाल्यावर, भाक्रा बियास व्यवस्थापन मंडळाने (बीबीएमबी) एक कौतुकास्पद निर्णय घेतला. ही रेल्वे सेवा बंद करण्याऐवजी, त्यांनी प्रवाशांकडून शुल्क न आकारता ती सुरू ठेवण्याचा निर्णय घेतला. आजही, ही ट्रेन कोणत्याही तिकिट खिडक्या किंवा महसूल वसुलीशिवाय यशस्वीरित्या धावत आहे.
पर्यटन आणि सार्वजनिक सेवेचे एक अद्वितीय उदाहरण
ही मोफत ट्रेन चालवण्यामागील प्राथमिक उद्दिष्ट पर्यटनाला चालना देणे आहे. देशाच्या कानाकोपऱ्यातील लोक कोणत्याही आर्थिक अडथळ्यांशिवाय या ऐतिहासिक धरणात प्रवेश करू शकतील आणि भारताची ही भव्य अभियांत्रिकी रचना पाहू शकतील अशी बीबीएमबीची इच्छा आहे.
कर्मचारी आणि विद्यार्थी त्यावरून प्रवास करतात
याव्यतिरिक्त, ही ट्रेन समाजातील अनेक घटकांच्या दैनंदिन जीवनात महत्त्वाची भूमिका बजावते. बीबीएमबी कर्मचारी आणि शालेय आणि महाविद्यालयीन विद्यार्थी दररोज या ट्रेनमधून प्रवास करतात. नांगल आणि भाक्रा दरम्यान असलेल्या गावांमधील रहिवाशांसाठी ही वाहतुकीचे मुख्य साधन आहे.
ते कसे चालवले जाते?
भारतीय रेल्वेच्या सामान्य कामकाजाप्रमाणे, बीबीएमबी या ट्रेन चालवण्याचा संपूर्ण आर्थिक भार उचलते. बोर्ड याला पैसे कमावण्याच्या सेवेऐवजी रस्ते किंवा कालवे यासारख्या सार्वजनिक सुविधा मानते. या ट्रेनच्या काही तांत्रिक वैशिष्ट्यांमुळे ती आजही अद्वितीय आहे. ती अंदाजे १३ किलोमीटर प्रवास करते. ती अजूनही पारंपारिक डिझेल इंजिनवर चालते. प्रवासादरम्यान, तुम्हाला लाकडी डब्यांमध्ये बसण्याची संधी मिळते, जे भूतकाळाची आठवण करून देतात.
