शनिवार, 17 ऑक्टोबर 2026
India Defence Exports: ऑपरेशन ‘सिंदूर’नंतर जागतिक बाजारात वाढला भारताचा दबदबा; भारत बनतोय शस्त्रास्त्र पुरवठादार (फोटो-सोशल मीडिया)
India Defence Exports: जगातील सतत वाढत्या भू-राजकीय तणावामुळे संरक्षण क्षेत्राची गतिशीलता पूर्णपणे बदलली आहे. युद्ध आणि संघर्षाच्या या काळात, अनेक देश सुरक्षा चिंतांनी ग्रस्त असताना, भारताने या संकटाचे संधीत रूपांतर केले आहे. एक काळ असा होता जेव्हा भारत त्याच्या सुरक्षेच्या गरजांसाठी पूर्णपणे इतर देशांवर अवलंबून होता, परंतु आज, भारत जगाला शस्त्रांचा एक विश्वासार्ह पुरवठादार म्हणून उदयास आला आहे. ‘मेक इन इंडिया’ धोरण आणि सरकारच्या आक्रमक भूमिकेमुळे भारतीय संरक्षण क्षेत्राला एक नवीन चालना मिळाली आहे, ज्याचा थेट फायदा आता शेअर बाजारातील गुंतवणूकदारांना होत आहे.
भारताची प्रतिमा आता केवळ शखे खरेदी करणाऱ्या देशाची राहिलेली नाही; त्याऐवजी, आपण एक प्रमुख निर्यातदार बनलो आहोत. आकडेवारीवर नजर टाकल्यास हे चित्र अधिक स्पष्ट होते. २०१४ च्या आर्थिक वर्षात भारताचे संरक्षण बजेट २.५३ ट्रिलियन रुपये होते, तर २०२६ च्या आर्थिक वर्षांत ते ६.८ ट्रिलियन रुपये होण्याचा अंदाज आहे. या मोठ्या सरकारी गुंतवणुकीचा परिणाम जमिनीवर दिसून येतो. २०१४ मध्ये, आम्ही फक्त ६.९ अब्ज रुपयांची संरक्षण उपकरणे विकली, परंतु २०२५ च्या आर्थिक वर्षात, हा आकडा २३६.२ अब्ज रुपयांच्या विक्रमी किमतीवर पोहोचला आहे. आज, भारताचे दारूगोळा, रडार प्रणाली आणि शख प्लॅटफॉर्म जगभरातील जवळजवळ ८० देशांमध्ये त्यांचे कौशल्य दाखवत आहेत. ‘ऑपरेशन सिंदूर’च्या यशामुळे भारतीय तंत्रज्ञानावरील जागतिक विश्वास आणखी दृढ झाला आहे.
रडार ते अवकाशापर्यंत आहे वर्चस्व
या बदलत्या वातावरणात, काही कंपन्या दीर्घकालीन संभावना सिद्ध होत आहेत. प्रथम, उच्च दर्जाच्या संरक्षण इलेक्ट्रॉनिक्स आणि रडार प्रणालींमध्ये विशेषज्ञ असलेली कंपनी डेटा पॅटर्नचा विचार करा. या कंपनीने आता यूके, युरोप आणि दक्षिण अमेरिका सारख्या बाजारपेठांमध्ये स्वतःला स्थापित केले आहे. सप्टेंबर २०२५ पर्यंत, कंपनीकडे ७८२ दशलक्ष रुपयांचे निर्यात ऑर्डर होते, जे तिच्या एकूण ऑर्डर बुकच्या सुमारे १२ टक्के आहे. भविष्यात कंपनीला मोठ्या आंतरराष्ट्रीय ऑर्डर मिळण्याची अपेक्षा आहे. आणखी एक प्रमुख खेळाडू, अॅस्ट्रा मायक्रोवेव्ह, आता केवळ घटक उत्पादनापुरते मर्यादित नाही. ते आता संपूर्ण सिस्टम इंटिग्रेशनवर लक्ष केंद्रित करते, विशेषतः संरक्षण आणि अवकाश क्षेत्रांसाठी. सप्टेंबर २०२५ पर्यंत, तिची ऑर्डर बुक १९.२ अब्ज रुपये होती, ज्यामध्ये युनायटेड स्टेट्स, इस्रायल आणि सिंगापूर सारख्या विकसित देशांकडून ऑर्डर समाविष्ट आहेत.
ड्रोन युद्धाचे युग
आधुनिक युद्धात ड्रोनचे महत्त्व वाढले आहे आणि यामुळे झेन टेक्नॉलॉजीजचे महत्त्व वाढले आहे. कंपनी प्रशिक्षण सिम्युलेटर आणि अँटी-ड्रोन सिस्टम तयार करते, जे सध्याच्या काळात महत्त्वाचे आहेत. त्यांच्या अँटी-ड्रोन सिस्टम केवळ किफायतशीरच नाहीत तर अत्यंत प्रभावी देखील आहेत. कंपनीने आफ्रिका, मध्य पूर्व आणि सीआयएस देशांमध्ये एक महत्त्वपूर्ण बाजारपेठ स्थापित केली आहे. सप्टेंबर २०२५ पर्यंत, निर्यातीचा वाटा त्याच्या ६.८ अब्ज रुपयांच्या ऑर्डर चुकच्या सुमारे १८ टक्के होता.
