फोटो सौजन्य - Social Media
जीवशास्त्राच्या व्यापक शाखांपैकी मायक्रोबायोलॉजी ही एक महत्त्वाची शाखा आहे. या शाखेत विषाणू, जीवाणू, शैवाल आणि इतर सूक्ष्मजीवांचा अभ्यास केला जातो. त्यातीलच एक विशेष उपशाखा म्हणजे बॅक्टेरियोलॉजी (Bacteriology). या शाखेत जीवाणूंच्या जन्मापासून ते त्यांच्या संपूर्ण जीवनचक्रापर्यंतच्या सर्व प्रक्रियांचा सखोल अभ्यास केला जातो.
बॅक्टेरियोलॉजिस्टचे काम काय?
बॅक्टेरियोलॉजिस्ट हा जीवाणूंच्या जीवनाशी संबंधित सर्व घटनांचा अभ्यास करणारा तज्ज्ञ असतो. जीवाणू कसे जन्मतात, त्यांची वाढ कशी होते, ते कोणत्या वातावरणात टिकतात, त्यांची संख्या कशी वाढते, तसेच ते कसे बदलतात याचा अभ्यास केला जातो. मानवी शरीर, अन्नपदार्थ, वनस्पती आणि प्राणी यांच्यावर जीवाणूंचा कसा परिणाम होतो, कोणते जीवाणू उपयुक्त आणि कोणते हानिकारक आहेत, याची माहितीही बॅक्टेरियोलॉजिस्ट देतात. प्रयोगशाळेत विविध चाचण्या करून रोगकारक जीवाणूंचा शोध घेतला जातो आणि त्यावर उपाययोजना सुचवली जाते.
करिअरच्या संधी
आरोग्य, औषधनिर्मिती, अन्नप्रक्रिया उद्योग, कृषी क्षेत्र, संशोधन संस्था आणि शासकीय प्रयोगशाळांमध्ये बॅक्टेरियोलॉजिस्टसाठी मोठ्या प्रमाणावर संधी उपलब्ध आहेत. संसर्गजन्य रोगांचा अभ्यास आणि नवीन उपचारपद्धती विकसित करण्यासाठी या क्षेत्राला मोठे महत्त्व आहे.
प्रमुख संस्था
या क्षेत्रात करिअर करण्यासाठी भौतिकशास्त्र, रसायनशास्त्र आणि जीवशास्त्र या विषयांसह १२वी उत्तीर्ण असणे आवश्यक आहे. त्यानंतर मायक्रोबायोलॉजीमध्ये बीएससी पदवी घेता येते. जर हा विषय उपलब्ध नसेल तर बायोलॉजी, बायोकेमिस्ट्री किंवा संबंधित विषयातून पदवी घेता येते. उत्तम नोकरीसाठी पदव्युत्तर (एमएससी) पदवी फायदेशीर ठरते. संशोधन क्षेत्रात नाव कमवायचे असल्यास पीएचडी करणे आवश्यक आहे. पदवीदरम्यान किंवा नंतर इंटर्नशिप केल्यास व्यावहारिक अनुभव मिळतो, जो करिअरच्या दृष्टीने अत्यंत उपयुक्त ठरतो.
उज्ज्वल भविष्य
वैद्यकीय संशोधन, सार्वजनिक आरोग्य आणि जैवतंत्रज्ञान क्षेत्रातील वाढत्या संधींमुळे बॅक्टेरियोलॉजी हे भविष्यकाळात अधिक महत्त्वाचे आणि मागणी असलेले क्षेत्र ठरणार आहे. सूक्ष्मजीवांचा अभ्यास करून मानवजातीच्या आरोग्याचे रक्षण करण्याची संधी या क्षेत्रात मिळते, त्यामुळे विज्ञानप्रेमी विद्यार्थ्यांसाठी हे करिअर अत्यंत आशादायी आहे.
