शनिवार, 18 जुलै 2026
फोटो सौजन्य- सोशल मीडिया
Skyroot Aerospace Hyderabad: गेल्या अनेक दशकांपासून भारतात जेव्हा जेव्हा अंतराळ आणि रॉकेटचा विषय निघायचा, तेव्हा डोळ्यांसमोर फक्त एकच नाव यायचे – इस्रो (ISRO – भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था). उपग्रह प्रक्षेपित करण्यासाठी असणारी लांबलचक प्रतीक्षा यादी आणि प्रचंड खर्च यामुळे व्यावसायिक अंतराळ उड्डाणे सामान्य लोक आणि लहान कंपन्यांच्या आवाक्याबाहेर होती. मात्र, आज भारताच्या कमर्शियल स्पेस सेक्टरमध्ये एका अशा शांत क्रांतीने जन्म घेतला आहे, ज्याने संपूर्ण जगाला थक्क केले आहे.
साल २०१८ मध्ये पवन कुमार चंदना आणि नागा भारत डाका यांनी हैदराबादच्या भूमीवर ‘स्कायरूट एअरोस्पेस’ (Skyroot Aerospace) नावाच्या एका क्रांतिकारी स्टार्टअपची पायाभरणी केली. त्यांचा दृष्टीकोन अगदी स्पष्ट आणि धाडसी होता – अंतराळात सॅटेलाइट पाठवणे हे एखाद्या कमर्शियल फ्लाईटचे तिकीट बुक करण्याइतकेच सोपे आणि नियमित काम बनवणे.
आज चंदना कंपनीचे सीईओ (CEO) आणि डाका सीओओ (COO) म्हणून कार्यरत आहेत. हे दोन्ही वैज्ञानिक आता १,००० हून अधिक अंतराळ तज्ज्ञांच्या टीमचे नेतृत्व करत आहेत. या दोघांनी भारताचा पारंपारिक अंतराळ वारसा आणि आजच्या स्टार्टअप संस्कृतीची गती यामधील दरी इतक्या प्रभावीपणे मिटवली आहे की, त्याचा निकाल आज जगासमोर आहे.
२०२२ हे वर्ष स्कायरूटसाठी एक ऐतिहासिक वळण ठरले. कंपनीने आपल्या ‘मिशन प्रारंभ’ अंतर्गत भारताचे पहिले खाजगी रॉकेट ‘विक्रम-S’ (Vikram-S) यशस्वीरित्या अंतराळात प्रक्षेपित केले. या एका यशाने संपूर्ण जगाला हे सिद्ध करून दाखवले की, भारतातील स्वदेशी खाजगी कंपन्या देखील विश्वासार्ह आणि जागतिक दर्जाचे एअरोस्पेस हार्डवेअर तयार करून ते अंतराळात पाठवू शकतात. वास्तविक, या मोठ्या टप्प्यापूर्वीही स्कायरूट सातत्याने प्रकाश झोतात होते:
२०२०: भारताचे पहिले खाजगी रॉकेट इंजिन ‘रमन-१’ ची यशस्वी चाचणी केली.
२०२१: अत्याधुनिक क्रायोजेनिक इंजिन ‘धवन-१’ चे यशस्वी परीक्षण करून सर्वांना आश्चर्यचकित केले.
२०२६: कंपनीने आपले मुख्य ऑर्बिटल व्हीकल ‘विक्रम-१’ साठीच्या सर्व आवश्यक चाचण्या यशस्वीरित्या पूर्ण केल्या आहेत.
स्कायरूटची ही अफाट तांत्रिक क्षमता पाहून जगभरातील मोठ्या वित्तीय संस्थांनी भारताच्या या स्टार्टअपवर भरभरून विश्वास दाखवला आहे. कंपनीने जीआयसी आणि टेमासेक यांसारख्या दिग्गज आंतरराष्ट्रीय गुंतवणूकदारांकडून १६० दशलक्ष यूएस डॉलर (सुमारे १,३०० कोटी रुपयांपेक्षा जास्त) चा मोठा निधी गोळा केला आहे. या फंडिंगसह स्कायरूटचे मूल्यांकन १.१ अब्ज यूएस डॉलरच्या पार पोहोचले आहे.
भारत सरकार आपले अंतराळ क्षेत्र खाजगी कंपन्यांसाठी खुले करत असताना, पवन आणि डाका यांची ही जोडी सिद्ध करत आहे की भारत जगासाठी सर्वात किफायतशीर सॅटेलाइट लॉन्च हब बनू शकतो. या दोन्ही माजी वैज्ञानिकांच्या जिद्दीने जागतिक अंतराळ स्पर्धेचे चित्र कायमचे बदलून टाकले आहे.
