मंगळवार, 20 ऑक्टोबर 2026
फोटो सौजन्य - Social Media
बुलंदशहर जिल्ह्यातील रघुनाथपूर या छोट्या गावात पवन कुमारचा जन्म झाला. त्यांचे घर मिट्टीचे कच्चे घर आणि तिरपालाचे छप्पर असलेली छोटी झोपडी होती. वडील मुकेश कुमार सामान्य शेतकरी आणि मनरेगा कामगार होते. घराचा आर्थिक स्रोत स्थिर नसल्यामुळे रोजच्या दोन वेळच्या जेवणाचीही कधी कधी कमतरता भासत असे.
लहानपणापासून पवनने गरीबीची खरी जाणीव घेतली. पावसाळ्यात छप्परातून पाणी गळत असताना संपूर्ण कुटुंब रात्रभर जागरूक राहून घरातील सामान वाचवत असे. घरात विद्युत सुविधेची कमतरता होती आणि अभ्यासासाठी पुरेशी प्रकाश व्यवस्था नव्हती. अशा परिस्थितीत IAS अधिकारी होण्याचे स्वप्न बाळगणे खूपच कठीण होते. तरीही पवनने ठाम ठरवले की शिक्षणाच्या माध्यमातून तो कुटुंबाची गरीबी कायमची मिटवेल. गावात वीज कट साधारण गोष्ट होती, तरी पवन कधीही हताश झाले नाहीत. वीज नसताना मिट्टीच्या दिव्याच्या मंद प्रकाशात तासन्-तास अभ्यास करत असे. हा संघर्ष फक्त पवनचा नव्हता, तर संपूर्ण कुटुंबाचा होता. आई-वडील आणि बहीणींनी त्याच्या शिक्षणात अडथळा येऊ नये म्हणून स्वतःच्या सुखसुविधांचा त्याग केला. वडील आणि बहिणी इतर शेतांमध्ये मजुरी करत, आईने मुलाच्या भविष्याकरिता आपले दागिने विकले.
यूपीएससीची तयारी करण्यासाठी दिल्ली जाणे आवश्यक होते, पण नवीन मोबाइल घेणेही शक्य नव्हते. त्यावेळी वडीलांनी ३२०० रुपयांत जुना सेकंड-हँड मोबाइल दिला आणि पवनने त्याच्याद्वारे ऑनलाइन अभ्यास सुरू केला. पवनने प्रारंभीची शिकवण नवोदय विद्यालयातून घेतली. त्यानंतर इलाहाबाद विद्यापीठातून पदवी केली. जेएनयूमध्ये MA सुरू केले, पण सिव्हिल सेवा परीक्षेवर लक्ष केंद्रित करण्यासाठी ते पूर्ण कोर्स सोडला. दिल्लीत २ वर्ष कोचिंग केले आणि नंतर स्वतःच्या अभ्यासावर भर दिला. महागडे कोचिंग घेता न आल्यामुळे इंटरनेट आणि जुना फोन हेच त्याचे सर्वात मोठे साधन बनले.
पवनच्या सुरुवातीच्या दोन प्रयत्नात यूपीएससी परीक्षा अपयशी ठरली. २०२२ मध्ये फक्त १ गुणाने त्यांचा चयन चुकला. ही असफलता अनेकांसाठी धक्कादायक ठरू शकली असती, पण पवनने ती आपली ताकद बनवली. कुटुंबाचा त्याग आणि संघर्ष त्यांना मागे हटण्याची परवानगी देत नव्हता. २०२३ मध्ये पवन कुमार UPSC सिव्हिल सेवा परीक्षेत २३९वी रँक मिळवून IAS अधिकारी झाले. त्यांच्या गावात आनंदाची लहर पसरली. पवनने सिद्ध केले की स्वप्न बघण्यासाठी किंवा ते पूर्ण करण्यासाठी श्रीमंती किंवा साधनांची गरज नाही; इच्छाशक्ती, चिकाटी आणि कुटुंबाच्या पाठिंब्याची गरज असते.
