(फोटो सौजन्य-सोशल मीडिया)
‘पोर्टफोलिओ करिअर’ही आधुनिक काळातील कामाची एक नवीन आणि लवचिक पद्धत आहे. सोप्या भाषेत सांगायचे तर, एकाच कंपनीत पूर्णवेळ (Full-time) नोकरी करण्याऐवजी, तुमच्याकडील वेगवेगळ्या कौशल्यांचा वापर करून एकाच वेळी अनेक ठिकाणी काम करणे म्हणजे ‘पोर्टफोलिओ करिअर’ होय.
पूर्वीच्या काळी, नोकरी मिळवणे खूप सोपं होतं. पदवी मिळाल्यावर एकच नोकरी मिळायची आणि त्याच कंपनीत बराच काळ काम करावे लागायचे. पण आता हे बदलत आहे. भारतातील नोकरदार वर्ग एका नवीन कार्यप्रणालीकडे वळत आहे. ते आता एकाच नोकरीपुरते मर्यादित राहिलेले नाहीत. ते ‘पोर्टफोलिओ करिअर’चे एक नवीन स्वरूप तयार करत आहेत, जिथे ते एकाच वेळी अनेक गोष्टी सांभाळतात. हा अचानक झालेला बदल नसून, सध्या सुरू असलेले तांत्रिक बदल, कंपन्यांची नोकरभरतीची पद्धत आणि लोकांच्या कामाची पद्धत यांचा हा परिणाम असल्याचं दिसून येत आहे.
इंडिया स्किल्स रिपोर्ट २०२६ च्या अहवालानुसार, लोकांना प्रोजेक्ट बेसिसवर कामावर घेण्याचा एक झपाट्याने वाढणारा ट्रेंड दिसून येत आहे. कंपन्या दीर्घ कालावधीऐवजी अल्प कालावधीसाठी भरती करत आहेत आणि गरजेनुसार तज्ञांची भरतीही करत आहेत. शिवाय, तंत्रज्ञानामुळे लोकांना फ्रीलान्स काम शोधणे सोपे झाले आहे. त्यामुळे, भारतीय मनुष्यबळ आता एकाच नोकरीपुरते मर्यादित राहिलेले नाही. उदाहरणार्थ, एक तरुण सॉफ्टवेअर व्यावसायिक दिवसा पुण्यातील कंपनीत काम करू शकतो आणि संध्याकाळी परदेशी क्लायंटसाठी फ्रीलान्स प्रोजेक्टवर काम करू शकतो. त्याच वेळी, तो वीकेंडला ऑनलाइन कोडिंग शिकवूही शकतो. अशा व्यक्तींची संख्या झपाट्याने वाढत आहे.
काम करण्याची पद्धत बदलत आहे, विशेषतः तरुणांसाठी. एकाच नोकरीवर अवलंबून राहण्याऐवजी, अनेकजण वेगवेगळ्या कामांमधून उत्पन्नाचे अनेक स्रोत निर्माण करत आहेत. यामुळे त्यांना अधिक सुरक्षितता मिळते, ज्यामुळे ते स्वतःच्या कामाचे तास आणि क्षेत्र निवडू शकतात. कंपन्यांमध्येही बदल होत आहे. पूर्वी त्या पदव्या आणि कौशल्यांवर लक्ष केंद्रित करत होत्या, पण आता त्या कामाच्या गुणवत्तेवर लक्ष केंद्रित करत आहेत. याचा फ्रीलान्सर्सना खूप फायदा होतो, कारण ते एका प्रोजेक्टमधून दुसऱ्या प्रोजेक्टमध्ये सहजपणे बदल करू शकतात. शिवाय, तंत्रज्ञानानेही काम सोपे केले आहे. आता कोणीही कुठूनही काम करू शकते. उदाहरणार्थ, जयपूरमधील एक डिझायनर परदेशी कंपनीसाठी काम करू शकतो, किंवा दिल्लीतील एक लेखक घरबसल्या काम करू शकतो. याचा अर्थ असा की, नोकरीपेक्षा ‘कामाचा पोर्टफोलिओ’ अधिक महत्त्वाचा होत आहे.
आज करिअरचा अर्थही बदलला आहे. करिअर म्हणजे केवळ नोकरी करणे नव्हे. अहवालानुसार, दीर्घकालीन रोजगारावरून लक्ष हटून व्यक्तीच्या कौशल्यांच्या आणि कामाच्या मूल्यावर केंद्रित झाले आहे. याचा अर्थ, तुम्ही कुठे आणि किती काळ काम करता हे कमी महत्त्वाचे आहे; तुम्ही काय करता आणि त्याचे परिणाम काय आहेत, हे महत्त्वाचे ठरते. तथापि, याची दुसरी बाजूही आहे. नोकरीच्या स्थिरतेची खात्री कमी असते, म्हणजेच नोकरीची सुरक्षितता निश्चित नसते. लोकांना अनेकदा विम्यासारख्या लाभांपासून वंचित राहावे लागते. याव्यतिरिक्त, एकाच वेळी अनेक कामे सांभाळल्याने कामाचे तास वाढू शकतात आणि कामा-जीवनातील संतुलन बिघडू शकते.
