शनिवार, 11 जुलै 2026
फोटो सौजन्य- सोशल मीडिया
World population statistics 2026 India ranking दरवर्षी ११ जुलै रोजी जगभरात ‘जागतिक लोकसंख्या दिन’ (World Population Day) साजरा केला जातो. लोकसंख्या दिन साजरा करण्यामागील मुख्य हेतू – वाढत्या लोकसंख्येविषयी जागरूकता, कुटुंब नियोजन आणि आरोग्य, गरिबी व भूकबळी कमी करणे हा आहे. परंतु तुम्हाला माहीत आहे का की, कोणत्याही बळजबरीशिवाय लोकसंख्या नियंत्रित करण्याचे सर्वात शक्तिशाली, शाश्वत आणि मानवी शस्त्र कोणते आहे? ते शस्त्र म्हणजे ‘शिक्षण’ होय.
शिक्षण केवळ पुस्तकांपुरते मर्यादित नाही, तर ते एक असे माध्यम आहे जे रूढीवादी विचार बदलते, महिलांना त्यांच्या हक्कांची जाणीव करून देते आणि समाजाला उत्तम जीवनमान निवडण्याची समज देते. शिक्षण जगाच्या वाढत्या लोकसंख्येला रोखण्यात कशी मोठी भूमिका बजावत आहे? हे आता आपण जाणून घेऊया..
उत्तर: भारत सुमारे १.४७ अब्ज लोकसंख्येसह जगातील सर्वाधिक लोकसंख्या असलेला देश बनला आहे. यानंतर चीन (१.४१ अब्ज), अमेरिका (३४.९ कोटी), इंडोनेशिया (२८.७ कोटी) आणि पाकिस्तान (२५.९ कोटी) या देशांचा क्रमांक लागतो. तर दुसरीकडे, सर्वात कमी लोकसंख्या असलेला देश व्हॅटिकन सिटी असून, तिथली लोकसंख्या अवघी ७६४ च्या आसपास आहे.
उत्तर: शिक्षणाचा पहिला आणि थेट परिणाम व्यक्तीच्या जागरूकतेवर होतो. जेव्हा लोक शिक्षित होतात, तेव्हा ते स्वतःचे शरीर आणि प्रजनन आरोग्य अधिक चांगल्या प्रकारे समजून घेतात. शिक्षणामुळे गर्भनिरोधकांची योग्य माहिती मिळते आणि शिक्षित तरुणांना कुटुंब नियोजनाच्या साधनांची योग्य माहिती असते. याशिवाय अनपेक्षित गर्भधारणेवर नियंत्रण ठेवता येते. आरोग्याविषयीच्या जागरूकतेमुळे अनियोजित किंवा अकाली गर्भधारणेच्या प्रकरणांमध्ये मोठी घट होते. परिणामी, कुटुंबे मर्यादित आणि नियोजित राहतात.
उत्तर: जगभरातील आकडेवारी दर्शवते की, एखादी मुलगी शाळेत जितकी जास्त वर्षे घालवते, तितकी तिच्या मुलांची संख्या मर्यादित राहते. मुलींच्या शिक्षणामुळे जन्माचा दर कमी होण्याचे मुख्य कारण म्हणजे उशिरा होणारा विवाह आणि मातृत्व होय. शिक्षण पूर्ण करण्याच्या प्रयत्नात मुलींचे विवाह योग्य वयात होतात, ज्यामुळे बालविवाह रोखला जातो. लग्नाचे वय वाढल्यामुळे नैसर्गिकरित्या त्यांच्या आई बनण्याचा कालावधी लहान होतो. शिक्षित झाल्यावर महिला केवळ घर सांभाळण्यापुरत्या मर्यादित न राहता, करिअर आणि आर्थिकदृष्ट्या स्वावलंबी बनण्याचा विचार करतात. ही प्राथमिकता त्यांना छोटे कुटुंब ठेवण्याचा निर्णय घेण्यास प्रवृत्त करते.
उत्तर: शिक्षणामुळे महिलांमध्ये मुख्य बदल झाला आहे, तो म्हणजे आता त्यांना स्वतःच्या शरीरावर आपला अधिकार असल्याची समज आली आहे. सुशिक्षित महिला आता त्यांना कधी आणि किती मुले हवी आहेत हे स्वतः ठरवू शकतात. तसेच सुशिक्षित माता स्वच्छतेचे आणि वेळेवर लसीकरण करण्याचे महत्त्व जाणतात, ज्यामुळे बालमृत्यू दरात ५०% घट झाली आहे. मुले सुरक्षित राहू लागल्यामुळे जास्त मुले जन्माला घालण्याची मानसिकता संपली आहे.
उत्तर: आजच्या काळात पर्यावरणविषयक जागरूकता अत्यंत महत्त्वाची आहे, कारण ती आपल्याला आपल्या पृथ्वीचा आणि नैसर्गिक संसाधनांचा काळजीपूर्वक वापर करण्यास शिकवते. जेव्हा लोक याबद्दल जागरूक होतात, तेव्हा ते पाणी, हवा, जमीन आणि जंगले वाया घालवणे बंद करतात. याचा सर्वात मोठा फायदा म्हणजे समाज लोभापासून वाचतो, ज्यामुळे भविष्यात येणारी उपासमार, प्रदूषणामुळे होणारे धोकादायक आजार आणि अचानक येणारे पूर किंवा दुष्काळासारख्या नैसर्गिक आपत्तींचा धोका खूप कमी होतो. ही समज लोकांमध्ये ही जबाबदारी जागृत करते की, पर्यावरण वाचवणे हे कोणत्याही एका देशाचे किंवा सरकारचे नाही, तर आपल्या सर्वांचे सामूहिक कर्तव्य आहे; जेणेकरून आपण येणाऱ्या पिढीला एक स्वच्छ आणि सुरक्षित पृथ्वी देऊ शकू.
