बुधवार, 21 ऑक्टोबर 2026
Delhi Air Quality (फोटो सौजन्य- सोशलमीडिया)
सध्याचा सरासरी हवा गुणवत्ता निर्देशांक (AQI) 131 नोंदवण्यात आला असून, तो मध्यम श्रेणीत आहे. मात्र काही भागांमध्ये परिस्थिती यापेक्षाही गंभीर असल्याचे चित्र आहे. आनंद विहार परिसरातील हवा सर्वाधिक खराब नोंदवली गेली. येथे AQI 207 पर्यंत पोहोचल्याने हा भाग ‘खराब’ श्रेणीत गेला आहे. त्यामुळे या भागातील नागरिकांनी विशेष काळजी घेण्याचा सल्ला तज्ज्ञांनी दिला आहे. लहान मुले, ज्येष्ठ नागरिक तसेच श्वसनाच्या त्रासाने ग्रस्त असलेल्या व्यक्तींना अशा वातावरणाचा अधिक फटका बसू शकतो.
जून महिन्याच्या सुरुवातीला दिल्लीतील हवा तुलनेने स्वच्छ होती. त्याकाळात प्रदूषणाची पातळी नियंत्रणात होती आणि AQI समाधानकारक श्रेणीत होता. मात्र महिन्याच्या अखेरीस हवामानात बदल होऊ लागला आणि जुलैच्या सुरुवातीपासून प्रदूषणात पुन्हा वाढ दिसून आली. त्यामुळे मान्सूनचा अपेक्षित परिणाम हवा स्वच्छ करण्यासाठी पुरेसा ठरलेला नाही. तज्ज्ञांच्या मते, केवळ पावसामुळे प्रदूषण कायमचे कमी होत नाही. शहरातील मोठ्या प्रमाणावर सुरू असलेली बांधकामे, उडणारी धूळ, वाहनांची वाढती संख्या आणि बदलते हवामान यामुळे वातावरणात प्रदूषक कण पुन्हा वाढतात. त्यामुळे काही दिवस पाऊस झाला तरी प्रदूषणाची समस्या पूर्णपणे दूर होत नाही.
दिल्लीतील विविध भागांमध्ये हवेच्या गुणवत्तेत मोठा फरक दिसून येत आहे. आनंद विहारमध्ये सर्वाधिक प्रदूषण नोंदवले गेले असताना आयआयटी दिल्ली परिसरातही हवा अपेक्षेपेक्षा कमी दर्जाची राहिली. अलीपूर, अशोक विहार, आयजीआय विमानतळ, चांदणी चौक आणि आया नगर या भागांमध्येही AQI मध्यम श्रेणीत राहिला. यावरून राजधानीत सर्वत्र एकसारखी परिस्थिती नसल्याचे स्पष्ट होते. आरोग्य तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे की, अशा काळात शक्यतो सकाळी किंवा संध्याकाळी जास्त वेळ बाहेर फिरणे टाळावे. दम्याचा त्रास असलेल्यांनी डॉक्टरांच्या सल्ल्यानुसार औषधे नियमित घ्यावीत. तसेच प्रदूषण जास्त असलेल्या भागात मास्कचा वापर केल्यास काही प्रमाणात संरक्षण मिळू शकते.
पुढील काही दिवसांत दिल्ली आणि आसपासच्या भागात पावसाची शक्यता कायम असल्याचा अंदाज हवामान विभागाने व्यक्त केला आहे. जर पावसाचा जोर टिकून राहिला, तर हवेत तरंगणाऱ्या धुळीचे प्रमाण काहीसे कमी होऊ शकते. मात्र प्रदूषणावर कायमस्वरूपी नियंत्रण मिळवण्यासाठी केवळ पावसावर अवलंबून राहणे पुरेसे ठरणार नाही. पर्यावरण तज्ज्ञांच्या मते, बांधकाम स्थळांवर धूळ नियंत्रणासाठी कठोर नियम लागू करणे, रस्त्यांची नियमित स्वच्छता, वाहनांमधून होणारे प्रदूषण कमी करणे आणि औद्योगिक भागांवर प्रभावी नियंत्रण ठेवणे आवश्यक आहे. अशा उपाययोजनांमुळेच राजधानीतील हवा दीर्घकाळासाठी स्वच्छ राहू शकते.
सध्या पावसामुळे वातावरणात थोडा गारवा जाणवत असला, तरी दिल्लीतील प्रदूषणाची समस्या अद्याप कायम आहे. त्यामुळे नागरिकांनी आरोग्याची काळजी घेत अधिकृत AQI अहवालावर लक्ष ठेवणे आणि गरजेनुसार खबरदारी घेणे महत्त्वाचे ठरणार आहे.
