बुधवार, 21 ऑक्टोबर 2026
खासगी शाळांतील पदांसाठी कमाल वयोमर्यादा लागू नाही
Rising Education Cost in India: शिक्षण हा खर्च नसून भविष्यातील गुंतवणूक आहे, अशी भावना भारतीय कुटुंबांमध्ये कायम दिसून येते. अनेक पालक स्वत:च्या गरजा कमी करतात, पण मुलांच्या शिक्षणात कोणतीही कमतरता राहू देत नाहीत. मात्र वाढत्या महागाईसोबत शिक्षण क्षेत्रातील खर्चही वेगाने वाढत असल्याने अनेक कुटुंबांचे मासिक बजेट विस्कळीत होत आहे.
सरकारी आणि खासगी शाळांमधील खर्चातही मोठी तफावत दिसून येते. सरकारी शाळांमध्ये शिक्षणाचा खर्च तुलनेने कमी असला तरी खासगी शाळांमध्ये फी विविध उपक्रमांचे शुल्क आणि इतर आकारणीमुळे वार्षिक खर्च अनेक पटींनी वाढतो. याशिवाय वह्या, पुस्तके, शालेय साहित्य आणि प्रवासासाठी वेगळी रक्कम खर्च करावी लागते.
शहरांमध्ये राहणाऱ्या पालकांसमोर आणखी एक मोठे आव्हान म्हणजे कोचिंग क्लास. आज अनेक विद्यार्थी शाळेतील शिक्षणासोबत वेगळे शिकवणी वर्गही लावतात. स्पर्धा अतिरिक्त मार्गदर्शन घेणे अनेकांसाठी गरजेचे झाले आहे. त्यामुळे वर्षभरात केवळ कोचिंगवरच हजारो रुपये खर्च होतात. ग्रामीण भागातही हा कल वेगाने वाढताना दिसत आहे.
शिक्षणाचा खर्च फीपुरता मर्यादित राहिलेला नाही. अनेक शाळा क्रीडा स्पर्धा, सहली, सांस्कृतिक कार्यक्रम, प्रयोगशाळा, विकास निधी आणि इतर उपक्रमांसाठी स्वतंत्र्य शुल्क आकारतात. त्यामुळे सुरुवातीला ठरवलेला खर्च वर्षभरात मोठ्या प्रमाणात वाढतो. याचा थेट परिणाम घराच्या आर्थिक नियोजनावर होतो.
तंत्रज्ञानामुळे शिक्षणाची पद्धत बदलली आहे. ऑनलाइन वर्ग, डिजिटल नोट्स, शैक्षणिक अॅप्स, लॅपटॉप, टॅबलेट आणि इंटरनेट याशिवाय आता अनेक विद्यार्थ्यांचे शिक्षण पूर्ण होत नाही. ही साधने पूर्वी पर्याय होती पण आता ती गरज बनली आहेत. त्यामुळे पालकांना या अतिरिक्त खर्चाचाही विचारा करावा लागतो.
उच्च शिक्षणाचा खर्च तर आणखी मोठा आहे. अभियांत्रिकी, वैद्यकीय, व्यवस्थापन किंवा इतर व्यावसायिक अभ्यासक्रमांसाठी लाखो रुपयांची आवश्यकता असते. दरवर्षी शुल्क वाढत असल्याने आज परवडणारा अभ्यासक्रम काही वर्षांनी अधिक महाग होऊ शकतो. त्यामुळे शेवटच्या क्षणी निधी उभारण्यापेक्षा आधीपासून बचत सुरू करणे अधिक शहाणपणाचे ठरते.
आर्थिक तज्ज्ञांचे मत आहे की शिक्षणाच्या खर्चाकडे सामान्य महागाईप्रमाणे पाहणे योग्य नाही. या क्षेत्रातील दर इतर खर्चांच्या तुलनेत अधिक वेगाने वाढू शकतात. म्हणूनच मुलांच्या वयानुसार आणि भविष्यातील शिक्षणाचा विचार करून दीर्घकालीन आर्थिक नियोजन करणे आवश्यक आहे.
CJP Protest : ‘संसद उखडून टाकू, नेपाळ बनवू’च्या घोषणांनी खळबळ; CJP आंदोलनात ‘विंचू’ घुसल्याचा दावा
मुलांना चांगले शिक्षण देणे हे प्रत्येक पालकाचे स्वप्न असते. मात्र त्या स्वप्नाला आर्थिक आधार देण्यासाठी वेळेवर नियोजन करणे तितकेच महत्त्वाचे आहे. आज केलेली छोटी बचत उद्या मोठ्या खर्चाची चिंता कमी करू शकते. त्यामुळे शिक्षणाच्या वाढत्या खर्चाकडे दुर्लक्ष न करता त्यासाठी आतापासून तयारी करणे हाच सर्वात योग्य मार्ग ठरू शकतो.
