मंगळवार, 20 ऑक्टोबर 2026
अल्पदुग्ध मातांच्या ताणावर 'सुरेल' उपाय! कामा रुग्णालयात संगीत थेरपीच्या प्रयोगाने स्तनदुधात लक्षणीय वाढ
आईच्या मनावरील ताण कमी झाला, तर दुधाचा प्रवाहही वाढतो, या साध्या पण शास्त्रीय सत्याला कामा अँड अल्बलेस रुग्णालयातील अभ्यासाने ठोस आधार दिला आहे. मानवी दूधपेढीत स्तनदूध काढताना शांत वाद्यसंगीताचा वापर सुरू केल्यानंतर दुधाच्या संकलनात लक्षणीय वाढ झाल्याचे आकडेवारीवरून स्पष्ट झाले आहे. ‘संगीत थेरपी’ हा भावनिक आधारापुरता मर्यादित न राहता, स्तनदुधाच्या निर्मितीशी निगडित संप्रेरकांवर सकारात्मक परिणाम करणारा प्रभावी हस्तक्षेप ठरल्याचे या प्रयोगातून समोर आले. यामुळे जास्त दूध देणाऱ्या मातांचे दूध कमी दूध देणाऱ्या मातांच्या बाळांसाठी वापरल्यास लाभदायी ठरणार आहे.(फोटो सौजन्य – istock)
दरम्यान, प्रसूतीनंतर ताण, चिंता आणि भावनिक अस्थिरता यांचा थेट परिणाम स्तनदुधाच्या निर्मितीवर होत असल्याच्या पार्श्वभूमीवर मुंबईतील कामा अँड अल्बलेस रुग्णालयाच्या मानवी दूध पेढीत जुलै २०२४ पासून स्तनदूध काढण्याच्या प्रक्रियेदरम्यान ‘सायलेंट म्युझिक थेरपी’चा प्रयोग राबविण्यात आला. या हस्तक्षेपामुळे दुधाच्या प्रमाणात लक्षणीय वाढ झाल्याचे सांगण्यात आले.स्तनदुधाची निर्मिती आणि स्त्राव मुख्यत्वे ‘प्रोलॅक्टिन’ आणि ‘ऑक्सिटोसिन’ या दोन संप्रेरकांवर अवलंबून असतो. प्रोलॅक्टिन हे दुधनिर्मितीस जबाबदार असून आई शांत आणि भावनिकदृष्ट्या समर्थ असताना त्याचे खवण वाढते. ऑक्सिटोसिन हे दुध बाहेर पडण्यास कारणीभूत असते आणि ताणतणावामुळे त्यावर विपरीत परिणाम होतो. संगीतामुळे मेंदूमधील ताणप्रतिक्रिया कमी होते, कॉर्टिसोलचे प्रमाण घटते आणि शरीरातील ‘रेस्ट अँड डाइजेस्ट’ प्रणाली सक्रिय होते. परिणामी ऑक्सिटोसिनचे खवण वाढून दुधाचा प्रवाह सुलभ होतो, असे तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे.
“संगीत थेरपी हा केवळ भावनिक आधार नसून तो शास्त्रीयदृष्ट्या सिद्ध झालेला न्यूरो-हॉनोंनलशी संबंधित आहे. आई शांत झाली की दुधनिर्मितीची प्रक्रिया नैसर्गिकरीत्या सुरळीत होते. मानव दूध बँकेत संगीताचा समावेश केल्यानंतर दुधाच्या प्रमाणात सातत्याने वाढ दिसून आली आहे, डॉ. तुषार पालवे वैद्यकीय अधीक्षक, कामा रुग्णालय, यांनी याबद्दल माहिती दिली आहे.
किचनमध्ये लपला आहे धोका! दारुपेक्षा अधिक घातक आहेत स्वपयंपाकघरातील हे पदार्थ; डॉक्टरांनी दिला इशारा
२०२३ ते २०२४ : २,७३,०७० मिलिलिटरवरून
४,१५,६६१ मिलिलिटरपर्यंत वाढ
सुमारे ५२.२% वाढ
२०२४ ते २०२५ : ४,१५.६६१ वरून ५,२०,९१८ मिलिलिटरपर्यंत वाढ, सुमारे २५.३% वाढ
२०२३ ते २०२५ एकूण वाढ २,७३,०७० वरून ५,२०,९१८ मिलिलिटर सुमारे ९०.८% वाढ
२०२३ ते २०२४ : २,६३,२१५ वरून ४,०७,५४५
मिलिलिटर सुमारे ५४.८% वाढ
२०२४ ते २०२५:४,०७,५४५ वरून ४,९४,०७४ मिलिलिटर सुमारे २१.२% वाढ
२०२३ ते २०२५ एकूण वाढ २.६३.२१५ वरून ४,९४,०७४ मिलिलिटर सुमारे ८७.७% वाढ
