सोमवार, 9 नोव्हेंबर 2026
काहींना जास्त, तर काहींना कमी थंडी का जाणवते? (Photo Credit - X)
कमी-जास्त थंडी वाटण्यामागची वैज्ञानिक कारणे
कमी किंवा जास्त थंडी जाणवणे हे शरीरशास्त्र आणि हार्मोनल स्थितीवर अवलंबून असते. आपले शरीर ‘उबदार रक्ताचे’ असून त्याचे सामान्य तापमान ३७ डिग्री किंवा ९८.८ असते. जेव्हा बाहेरील तापमान कमी होते, तेव्हा शरीर अंतर्गत तापमान वाढवून उष्णता टिकवून ठेवण्याचा प्रयत्न करते. ही यंत्रणा किती प्रभावी आहे, यावर थंडीची तीव्रता अवलंबून असते:
१. चयापचय (Metabolism) दर
चयापचय ही अशी प्रक्रिया आहे ज्याद्वारे अन्नाचे ऊर्जेमध्ये रूपांतर होते आणि या प्रक्रियेत उष्णता ‘उप-उत्पादन’ म्हणून तयार होते. जलद चयापचय (Fast Metabolism) असलेल्या लोकांमध्ये विश्रांतीच्या वेळीही जास्त उष्णता निर्माण होते, ज्यामुळे ते बाह्य थंडी सहन करण्यास अधिक सक्षम असतात. ज्यांचे चयापचय मंद आहे, त्यांना लवकर थंडी जाणवते.
२. शरीर रचना (Body Composition)
जास्त स्नायू असलेल्या लोकांना कमी थंडी जाणवते, कारण स्नायू व्यायामादरम्यान आणि विश्रांतीच्या वेळी दोन्ही ठिकाणी उष्णता निर्माण करतात. शरीरातील चरबी (मेद) त्वचेखाली एक इन्सुलेटर (Insulator) किंवा जॅकेटसारखे काम करते. ही चरबी शरीराच्या अंतर्गत उष्णतेला बाहेर पडण्यापासून रोखते. पुरेशी चरबी असलेले लोक उष्णता अधिक टिकवून ठेवतात.
३. रक्तप्रवाह (Blood Circulation)
जेव्हा शरीराला थंड वाटते, तेव्हा महत्त्वाच्या अवयवांना (हृदय, मेंदू) उबदार ठेवण्यासाठी रक्तवाहिन्या आकुंचन पावतात. जर रक्तप्रवाह मंदावला, तर उबदार रक्त पुरेसे बोटांपर्यंत आणि पायांच्या बोटांपर्यंत पोहोचू शकत नाही, ज्यामुळे त्यांना अधिक थंडी जाणवते.
४. लिंगावर अवलंबित्व (Gender Difference)
अभ्यासातून असे दिसून आले आहे की, महिलांच्या शरीराचे बाह्य भाग थंडीबद्दल अधिक संवेदनशील असतात. त्यामुळे महिलांचे हात आणि पाय पुरुषांच्या तुलनेत अधिक थंड वाटू शकतात.
थायरॉईड ग्रंथी चयापचय नियंत्रित करते. या ग्रंथीच्या कमतरतेमुळे चयापचय मंदावतो आणि व्यक्तीला जास्त थंडी जाणवू शकते. लोहाच्या कमतरतेमुळे अशक्तपणा (Anaemia) येतो. यामुळे शरीराच्या अवयवांना पुरेसा ऑक्सिजन पोहोचत नाही, उष्णता कमी होते आणि जास्त थंडी जाणवते.
वृद्ध लोकांना जास्त थंडी जाणवते कारण त्यांची त्वचा पातळ होते आणि वयानुसार शरीराची उष्णता निर्माण करण्याची क्षमता कमी होते. थंड हवामानात राहण्याची सवय असलेल्या लोकांना थंड तापमानाची अधिक सवय होते. जे लोक जास्त शारीरिक हालचाल करतात, त्यांना कमी थंडी वाटते, तर जे कमी सक्रिय असतात, त्यांना जास्त थंडी जाणवते. शरीराचे अधिक भाग उघडे ठेवल्यास उष्णता बाहेर पडते. उबदार कपड्यांमुळे उष्णता टिकून राहते, ज्यामुळे कमी थंडी जाणवते.
