रविवार, 12 जुलै 2026
दरवर्षी जून महिना सुरू झाला की जगभरात सप्तरंगी रंगांची उधळण पाहायला मिळते. हा महिना समलिंगी, उभयलिंगी आणि तृतीयपंथी (LGBTQ+) समुदायासाठी ‘प्राईड मंथ’ म्हणून साजरा केला जातो. आज जरी हा उत्सव आनंद आणि स्वातंत्र्याचा वाटत असला, तरी याची सुरुवात एका अतिशय विदारक, वेदनादायी आणि अन्यायाविरुद्ध पेटून उठलेल्या इतिहासातून झाली आहे.
स्टोनवॉल दंगल: तो काळा इतिहास
या इतिहासाची पाळेमुळे १९६९ च्या अमेरिकेतील न्यूयॉर्क शहरात रुजलेली आहेत. त्या काळात समलैंगिकता हा कायद्याने गुन्हा मानला जात होता. समलिंगी किंवा तृतीयपंथी व्यक्तींना समाजात उघडपणे जगण्याचा अधिकार नव्हता. न्यूयॉर्कमधील ‘स्टोनवॉल इन’ नावाचे एक बार हे या समुदायासाठी हक्काचे ठिकाण होते, जिथे ते एकत्र येत असत.
पतीशिवाय व्हायचं होतं आई, गुगलची मदत घेतली अन् दोन मुलांना दिला जन्म
२८ जून १९६९ च्या रात्री, न्यूयॉर्क पोलिसांनी या बारवर अचानक धाड टाकली. पोलिसांनी तिथल्या ट्रान्सजेंडर आणि समलिंगी व्यक्तींना बेदम मारहाण केली आणि त्यांना अटक करण्यास सुरुवात केली. वर्षानुवर्षे होणारा छळ, सामाजिक विटंबना आणि पोलिसांचा अन्याय सहन करणाऱ्या या समुदायाचा संयम सुटला. त्यांनी पोलिसांच्या या दडपशाहीविरुद्ध जागेवरच बंड पुकारले.
क्रांतीची पहिली ठिणगी
मारशा पी. जॉन्सन नावाच्या एका कृष्णवर्णीय ट्रान्सजेंडर महिलेने आणि तिच्या सहकाऱ्यांनी या अन्यायाविरुद्ध पहिला आवाज उठवला. ही केवळ एका रात्रीची घटना नव्हती, तर पुढचे सलग ६ दिवस रस्त्यावर उग्र निदर्शने आणि संघर्ष सुरू राहिला. या घटनेला इतिहासात ‘स्टोनवॉल दंगल’ Stonewall Riots म्हणून ओळखले जाते. या आंदोलनाने जगभरातील समलिंगी हक्कांच्या चळवळीला एका रात्रीत बदलून टाकले आणि क्रांतीची पहिली ठिणगी पडली.
जून महिनाच का?
स्टोनवॉलच्या या ऐतिहासिक बंडाला आणि त्यातील हुतात्म्यांच्या संघर्षाला मानवंदना देण्यासाठी पुढील वर्षी म्हणजेच २८ जून १९७० रोजी अमेरिकेत पहिली ‘प्राईड मार्च’ (अभिमान संचलन) काढण्यात आली. हळूहळू या चळवळीने जागतिक रूप घेतले आणि ज्या जून महिन्यात हा लढा सुरू झाला होता, तो संपूर्ण महिनाच ‘प्राईड मंथ’ म्हणून घोषित करण्यात आला.
थोडक्यात सांगायचे तर, आजचा प्राईड मंथ हा केवळ नाच-गाण्याचा किंवा उत्सवाचा महिना नाही, तर LGBTQ+ समुदायासाठी तो अस्तित्वासाठी, सन्मानासाठी आणि समान हक्कांसाठी रक्त सांडणाऱ्या पूर्वजांच्या बलिदानाचा आणि विदारक संघर्षाचा एक जिवंत इतिहास आहे.
