मंगळवार, 3 नोव्हेंबर 2026
संग्रहित फोटो
पुणे/पवळे गायत्री : सध्याच्या धावपळीच्या आणि तंत्रज्ञानाच्या युगात वाचनसंस्कृती लोप पावत असल्याची चर्चा होत असली, तरी ‘बुकट्यूबर’ या नव्या संकल्पनेने या समजुतीला छेद दिला आहे. युट्युब आणि सोशल मीडियाच्या माध्यमातून पुस्तकांचे परीक्षण व शिफारसी करणारे हे डिजिटल कंटेंट क्रिएटर्स तरुणाईला पुन्हा वाचनप्रवाहात आणत असल्याचे चित्र दिसत आहे.
“बुकट्यूबर” म्हणजे पुस्तकांचे परीक्षण, कथासार, लेखकांची ओळख आणि वाचनाचे महत्त्व यावर आधारित व्हिडिओ तयार करणारे निर्माते. पारंपरिक पुस्तक परीक्षणाच्या पलीकडे जाऊन हे बुकट्यूबर्स आपल्या सादरीकरणात नाट्यमयता, दृश्यात्मकता आणि वैयक्तिक अनुभवांचा समावेश करतात. त्यामुळे प्रेक्षकांना वाचनाकडे आकर्षित करण्यात ते यशस्वी ठरत आहेत. विशेषतः तरुण पिढीला लक्षात घेऊन तयार केलेले हे व्हिडिओ हलक्या-फुलक्या शैलीत सादर केले जातात. “५ मिनिटांत पुस्तकाचा सारांश”, “वाचायलाच हवेत अशी १० पुस्तके”, “प्रेरणादायी कादंबऱ्या” अशा विविध विषयांवर व्हिडिओ तयार होत आहेत. त्यामुळे वाचनाविषयीची भीती किंवा कंटाळा कमी होऊन नव्या वाचकवर्गाची निर्मिती होत आहे.
पुण्यातील काही तरुणांनीही या संकल्पनेचा स्वीकार करत मराठी साहित्याला डिजिटल व्यासपीठ उपलब्ध करून देण्याचा प्रयत्न सुरू केला आहे. मराठी कादंबऱ्या, कथा आणि काव्यसंग्रह यांचे सुलभ व आकर्षक सादरीकरण करून ते स्थानिक साहित्याची ओळख नव्या पिढीला करून देत आहेत. त्यामुळे वाचनसंस्कृतीसोबतच मराठी साहित्याचा प्रसारही वाढत आहे. शिक्षणतज्ज्ञांच्या मते, बुकट्यूबर ही संकल्पना पारंपरिक वाचन आणि आधुनिक तंत्रज्ञान यांचा उत्तम संगम आहे. विद्यार्थ्यांमध्ये पुस्तकांविषयी उत्सुकता निर्माण करण्यासाठी हा प्रभावी मार्ग ठरू शकतो. शाळा व महाविद्यालयांनीही या माध्यमाचा उपयोग करून विद्यार्थ्यांना वाचनाची गोडी लावावी, असे मत व्यक्त केले जात आहे.
मराठी साहित्याचा जागतिक प्रवास
इंग्रजी साहित्यासोबतच मराठी ‘बुक ट्यूबिंग’ क्षेत्रातही मोठी वाढ होत आहे. पु. ल. देशपांडे, व. पु. काळे, ग. दि. माडगुळकर यांसारख्या दिग्गज लेखकांपासून ते नवोदित लेखकांच्या साहित्यावर बुकट्यूबर्स भाष्य करत आहेत. त्यामुळे महाराष्ट्राबरोबरच जगभरातील मराठी भाषिकांपर्यंत साहित्य पोहोचण्यास मदत होत आहे.
“एखाद्या पुस्तकाची ओळख करून दिल्यामुळे वाचकांना त्याच्या विषयाचा अंदाज येतो. ते पुस्तक आपल्या उपयोगाचे आहे का, हे समजून घेणे सोपे जाते आणि खरेदीचा निर्णय घेता येतो. व्हिडिओच्या माध्यमातून विद्यार्थ्यांपर्यंत विविध विषयांची पुस्तके पोहोचवता येतात. त्यामुळे वाचनाची सवय नसलेल्या व्यक्तींमध्येही हळूहळू वाचनाची आवड निर्माण होते.” — रेशम जगताप, बुकट्यूबर
प्रकाशन क्षेत्रावर सकारात्मक परिणाम
पुस्तकांच्या जाहिरातीचे पारंपरिक मार्ग बदलत असून, अनेक नामवंत प्रकाशक आता बुकट्यूबर्सच्या माध्यमातून आपल्या पुस्तकांचे परीक्षण करून घेत आहेत. एखाद्या लोकप्रिय बुकट्यूबरने सकारात्मक मत दिल्यास त्या पुस्तकाच्या विक्रीत व ‘प्री-बुकिंग’मध्ये वाढ होत असल्याचे ग्रंथविक्रेत्यांचे निरीक्षण आहे.
“बुकट्यूबर हे तंत्रज्ञानाच्या कल्पक वापरातून पुढे आलेले प्रभावी माध्यम आहे. मोबाईल आणि इंटरनेटच्या साहाय्याने कुठलेही पुस्तक सहज उपलब्ध होत असल्याने तरुण पिढी त्याकडे आकर्षित होत आहे. पूर्ण पुस्तक न दाखवता उत्सुकता निर्माण केली जाते, ज्यामुळे वाचनसंस्कृतीला चालना मिळते.” — अनिल खिरडकर, विद्यार्थी, सावित्रीबाई फुले पुणे विद्यापीठ.
