बुधवार, 5 ऑगस्ट 2026
फोटो सौजन्य- chatgpt
भारतीय संस्कृतीत देवघर हे घरातील सर्वात पवित्र स्थान मानले जाते. प्रत्येक हिंदू कुटुंबात देवपूजा, जप, ध्यान आणि आराधना यासाठी स्वतंत्र देव्हारा किंवा देवघर असते. धर्मशास्त्रानुसार देवघर हे केवळ देवतांच्या निवासाचे स्थान नसून ते घरातील सात्त्विक ऊर्जा, मानसिक शांतता आणि आध्यात्मिक उन्नतीचे केंद्र आहे. त्यामुळे देवघराची स्वच्छता, पवित्रता आणि त्यामध्ये ठेवण्यात येणाऱ्या वस्तूंची निवड याला विशेष महत्त्व आहे.
वास्तुशास्त्रातही देवघराला अत्यंत शुभ स्थान मानले गेले असून, तेथे केवळ पूजेसाठी आवश्यक आणि पवित्र वस्तूच ठेवाव्यात, असे सांगितले आहे. अनेकदा अज्ञानामुळे काही लोक देव्हाऱ्यात किंवा त्याच्या आसपास अशा वस्तू ठेवतात ज्या धार्मिक दृष्टिकोनातून अयोग्य मानल्या जातात. त्यामुळे देवघरातील सात्त्विक, अध्यात्मिक वातावरण कमी होऊ शकते, असे मानले जाते.
देवघरात नेहमी पूजेशी संबंधित आणि पवित्र वस्तू ठेवाव्यात.
देवघरात समई, दिवा, निरंजन, घंटा, शंख, आरतीचे ताट, अगरबत्तीचे पात्र आणि पूजेसाठी लागणारी इतर आवश्यक सामग्री व्यवस्थित ठेवावी. या वस्तू स्वच्छ आणि सुस्थितीत असणे आवश्यक आहे.
भगवद्गीता, रामरक्षा, विष्णुसहस्रनाम, शिवलीलामृत, ज्ञानेश्वरी, गुरुचरित्र, दासबोध किंवा इतर धार्मिक पोथ्या व ग्रंथ स्वच्छ कपड्यात किंवा योग्य ठिकाणी ठेवावेत. फाटलेले किंवा जीर्ण झालेले ग्रंथ देवघरात ठेवू नयेत.
कुंकू, हळद, गंध, अक्षता, चंदन, तुळशीपत्र, पंचामृतासाठीची भांडी, पवित्र कलश आणि इतर पूजेसाठी लागणाऱ्या वस्तू देवघरात ठेवता येतात. मात्र या वस्तूंची स्वच्छता राखणे तितकेच महत्त्वाचे आहे.
धर्मशास्त्रानुसार देव आणि पितर यांची पूजा वेगवेगळ्या पद्धतीने केली जाते. त्यामुळे पूर्वजांचे किंवा मृत व्यक्तींचे फोटो देवघरात किंवा देवांच्या मूर्तींच्या बरोबरीने ठेवणे योग्य मानले जात नाही. पूर्वजांचे स्मरण करणे महत्त्वाचे असले तरी त्यांच्यासाठी घरात स्वतंत्र जागा ठेवावी. देवांच्या पूजास्थानात त्यांचे फोटो ठेवल्यास देवपूजा आणि पितृपूजा यांचा भेद राहात नाही, असे शास्त्रात सांगितले आहे.
देवाला अर्पण केलेली फुले, हार, तुळशीची पाने किंवा इतर निर्माल्य सुकल्यानंतर देव्हाऱ्यात ठेवू नये. सुकलेले निर्माल्य नकारात्मकता आणि अस्वच्छतेचे प्रतीक मानले जाते. दररोज किंवा शक्य तितक्या लवकर जुनी फुले काढून नवीन फुले अर्पण करावीत. निर्माल्याची योग्य पद्धतीने विल्हेवाट लावावी.
धर्मशास्त्रात खंडित किंवा तडे गेलेल्या देवमूर्तींची पूजा करण्यास मनाई करण्यात आली आहे. अशा मूर्ती देवघरात ठेवणे अशुभ मानले जाते. जर एखादी मूर्ती तुटली असेल तर तिचे विधिपूर्वक विसर्जन करून नवीन मूर्तीची प्रतिष्ठापना करावी.
धार्मिक ग्रंथ हे ज्ञानाचे स्वरूप मानले जातात. त्यामुळे फाटलेल्या, खराब झालेल्या किंवा ओलाव्यामुळे खराब झालेल्या पोथ्या देवघरात ठेवू नयेत. अशा ग्रंथांची आदरपूर्वक विल्हेवाट लावून नवीन प्रत ठेवावी.
सुरी, कात्री, चाकू, ब्लेड किंवा इतर धारदार वस्तू देवघरात किंवा त्याच्या जवळ ठेवू नयेत. वास्तुशास्त्रानुसार अशा वस्तू संघर्ष, तणाव आणि अशांततेचे प्रतीक मानल्या जातात. त्यामुळे त्या देवघराच्या सात्त्विक वातावरणाशी सुसंगत नसतात.
अनेक घरांमध्ये देव्हाऱ्यात किंवा त्याच्या खाली पैसे, पाकीट, चाव्या, मोबाईल, मोबाईल चार्जर, बँकेची कागदपत्रे, औषधे किंवा इतर वस्तू ठेवण्याची सवय असते. धर्मशास्त्रानुसार देवघर हे पूजेचे स्थान आहे, साठवणुकीचे नव्हे. त्यामुळे अशा वस्तू देवघरात ठेवणे टाळावे.
तडे गेलेले कलश, फुटलेले दिवे, तुटलेल्या घंटा किंवा खराब पूजेची भांडी वापरणे टाळावे. अशा वस्तू वेळेवर बदलणे योग्य मानले जाते.
देवघरात धूळ, कोळीष्टके किंवा अस्वच्छता राहू देऊ नये. रोज स्वच्छता केल्याने वातावरण प्रसन्न आणि सात्त्विक राहते.
वास्तुशास्त्रात देवघर हे सकारात्मक ऊर्जेचे केंद्र मानले जाते. स्वच्छ आणि नीटनेटके देवघर घरातील मानसिक शांतता, आध्यात्मिक समाधान आणि सकारात्मक वातावरण वाढविण्यास सहाय्यक ठरते, अशी पारंपरिक श्रद्धा आहे. देवघरात अनावश्यक वस्तूंचा पसारा किंवा अस्वच्छता असल्यास त्या पवित्रतेत बाधा येते, असे मानले जाते.
देवघर हे केवळ देवमूर्ती ठेवण्याचे स्थान नसून श्रद्धा, भक्ती आणि आध्यात्मिक ऊर्जेचे केंद्र आहे. त्यामुळे तेथे केवळ पूजेशी संबंधित आणि पवित्र वस्तूच ठेवाव्यात. पूर्वजांचे फोटो, तुटलेल्या मूर्ती, सुकलेले निर्माल्य, धारदार वस्तू आणि संसारोपयोगी सामान देवघरात ठेवणे टाळावे. नियमित स्वच्छता, योग्य पूजा आणि शास्त्रानुसार आचरण केल्यास देवघरातील सात्त्विकता कायम राहते आणि घरात प्रसन्न, पवित्र वातावरण निर्माण होते.
(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.)
Ans: धर्मशास्त्रानुसार तुटलेल्या मूर्ती, सुकलेले निर्माल्य, पूर्वजांचे फोटो, धारदार वस्तू, फाटलेले धार्मिक ग्रंथ आणि अनावश्यक संसारोपयोगी वस्तू देवघरात ठेवणे टाळावे.
Ans: वास्तुशास्त्रानुसार स्वच्छ आणि नीटनेटके देवघर घरात सकारात्मक ऊर्जा, मानसिक शांतता आणि सात्त्विक वातावरण निर्माण करण्यास सहाय्यक मानले जाते.
Ans: देवघराशी संबंधित अनेक नियम हे धर्मशास्त्र, वास्तुशास्त्र आणि पारंपरिक श्रद्धांवर आधारित आहेत. त्यांचे पालन करणे हा वैयक्तिक श्रद्धा आणि परंपरेचा विषय आहे.
