शनिवार, 1 ऑगस्ट 2026
फोटो सौजन्य- chatgpt
हिंदू धर्मात देव-देवतांच्या मूर्ती, चित्रे आणि धार्मिक ग्रंथांना अत्यंत पवित्र मानले जाते. देवाचा फोटो हा केवळ कागद किंवा फ्रेम नसून, तो भक्ताच्या श्रद्धेचे आणि उपासनेचे माध्यम असते. त्यामुळे देवाचा फोटो जुना, फाटलेला, जीर्ण किंवा वापरण्यायोग्य राहिला नाही, तरी त्याची विल्हेवाट अत्यंत आदराने आणि शास्त्रानुसार लावावी, असे धर्मपरंपरेत सांगितले आहे.
आज अनेक घरांमध्ये जुने देवांचे फोटो, कॅलेंडर किंवा तसबिरी साचून राहतात. काही जण ते नकळत कचऱ्यात टाकतात किंवा रद्दीत विकतात. परंतु धार्मिक दृष्टिकोनातून ही पद्धत योग्य मानली जात नाही. अशा पवित्र वस्तूंचे सन्मानपूर्वक विसर्जन करणे हेच योग्य कर्तव्य मानले जाते.
देवाची मूर्ती किंवा प्रतिमा ही भक्ताच्या श्रद्धेचा केंद्रबिंदू असते. प्राणप्रतिष्ठा केलेली मूर्ती आणि सामान्य छायाचित्र यांच्यात धार्मिकदृष्ट्या फरक असला, तरी देवाचे चित्रही पूजनीय मानले जाते. त्यामुळे ते जीर्ण झाले तरी त्याचा अनादर होणार नाही, याची काळजी घेणे आवश्यक आहे. देवाचे चित्र घरात सकारात्मकता, भक्ती आणि सात्त्विकता वाढवणारे मानले जाते. म्हणूनच त्याची विल्हेवाटही श्रद्धेने लावली पाहिजे.
जर तुम्ही देवाचा नवीन फोटो किंवा तसबीर देव्हाऱ्यात ठेवत असाल, तर आधी जुना फोटो समोर ठेवून नम्रतेने प्रार्थना करावी.
हात जोडून मनोभावे असे म्हणा.. “हे ईश्वर, या चित्राद्वारे मी अनेक वर्षे तुमची भक्तिभावाने पूजा केली. माझ्याकडून जाणूनबुजून किंवा नकळत काही चुका झाल्या असतील तर मला क्षमा करा. आता हा जीर्ण झालेला फोटो आदरपूर्वक विसर्जित करीत आहे. माझ्यावर तुमची कृपा सदैव राहू दे.” अशी प्रार्थना केल्याने मनात कृतज्ञता आणि भक्तिभाव जागृत राहतो.
जर फोटो साध्या कागदाचा असेल, तर तो थेट कचऱ्यात टाकू नये. स्वच्छ बादली किंवा भांड्यात पाणी घ्यावे, त्यामध्ये फोटो काही वेळ भिजत ठेवावा, फोटो पूर्णपणे विरघळल्यानंतर तयार झालेला लगदा एखाद्या पवित्र झाडाच्या मुळाशी किंवा स्वच्छ मातीत टाकावा, यामुळे त्या प्रतिमेचा सन्मान राखला जातो आणि पर्यावरणालाही हानी होत नाही.
देवाचा फोटो किंवा धार्मिक चित्र स्वच्छ कापडात गुंडाळून घराजवळील स्वच्छ जागेत मातीत गाडणे ही देखील एक पारंपरिक पद्धत आहे. विशेषता तुळस, पिंपळ, वड, औदुंबर किंवा इतर पवित्र वृक्षांच्या परिसरात, परंतु झाडांच्या मुळांना इजा न होईल अशा प्रकारे फोटो पुरावा.
पूर्वीच्या काळात कागदी धार्मिक वस्तू वाहत्या नदीत विसर्जित करण्याची प्रथा होती. मात्र आजच्या काळात पर्यावरण संवर्धनाचा विचार करणे तितकेच महत्त्वाचे आहे. जर फोटोवर प्लास्टिकचे लॅमिनेशन, रंग, रसायने किंवा कृत्रिम साहित्य असेल, तर तो नदीत टाकणे टाळावे. त्यामुळे जलप्रदूषण होऊ शकते. म्हणून शक्यतो पर्यावरणपूरक पद्धतीने पाण्यात विरघळवून किंवा मातीत विसर्जित करणे अधिक योग्य ठरते.
जर फोटो फ्रेममध्ये असेल प्रथम फोटो अलगद काढावा, कागदी प्रतिमेचे कोणत्याही योग्य पद्धतीने विसर्जन करावे, लाकडी, धातूची किंवा काचेची फ्रेम स्वच्छ करून पुन्हा वापरता येत असल्यास वापरावी, वापरण्यायोग्य नसेल तर पर्यावरणपूरक पुनर्वापरासाठी द्यावी.
देवाचे फोटो कचऱ्याच्या डब्यात टाकू नयेत, रद्दीवाल्याकडे विकू नयेत, पायाखाली येतील अशा ठिकाणी ठेवू नयेत, अस्वच्छ जागी किंवा गटारात फेकू नयेत, प्लास्टिक किंवा लॅमिनेट केलेले फोटो नदीत टाकू नयेत, धार्मिक चित्रांचा अनादर होईल अशी कोणतीही कृती करू नये.
धर्मशास्त्रात देवतेच्या मूर्ती, यंत्र, धार्मिक पुस्तके आणि पूजावस्तू यांचा सन्मान राखण्यावर विशेष भर दिला आहे. ज्या वस्तू पूजेसाठी वापरल्या गेल्या आहेत, त्यांचा आदरपूर्वक त्याग करणे हेच धर्माचरण मानले जाते.
देवाची प्रतिमा ही भक्तीचे माध्यम असल्याने तिचा अपमान न करता, कृतज्ञतेने आणि नम्रतेने तिचे विसर्जन करणे हीच खरी धार्मिक भावना आहे.
देवावरील श्रद्धा केवळ पूजा करण्यापुरती मर्यादित नसून, त्यांच्या प्रतिमांचा शेवटपर्यंत आदर राखण्यातही ती व्यक्त होते. म्हणूनच देवाच्या प्रत्येक चित्राची आणि पूजावस्तूची विल्हेवाटही भक्तिभाव, कृतज्ञता आणि शास्त्रसम्मत पद्धतीने लावणे हे प्रत्येक भक्ताचे कर्तव्य आहे.
(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.)
Ans: प्रथम नम्रतेने प्रार्थना करून फोटो अलगद काढावा. प्रतिमेचे योग्य प्रकारे विसर्जन करावे आणि फ्रेम वापरण्यायोग्य असल्यास पुन्हा वापरावी किंवा पुनर्वापरासाठी द्यावी.
Ans: फोटो पाण्यात भिजवून विरघळल्यानंतर त्याचा लगदा स्वच्छ मातीत किंवा पवित्र वृक्षाजवळ विसर्जित करणे योग्य मानले जाते.
Ans: साध्या कागदी प्रतिमांचे विसर्जन पूर्वी केले जात असे. मात्र प्लास्टिक किंवा लॅमिनेशन असलेले फोटो नदीत टाकू नयेत, कारण त्यामुळे पर्यावरणाचे नुकसान होऊ शकते.
