मंगळवार, 20 ऑक्टोबर 2026
फोटो सौजन्य- pinterest
हिंदू धर्मामध्ये पूजा आणि श्रद्धा यांचे एकमेकांशी खोलवर नाते आहे. देवतांची पूजा करणे हा फक्त एक विधी नसून त्यामागे भावना, नियम आणि श्रद्धा असते. मंदिरांमध्ये ठेवलेल्या देवाच्या मूर्तींपासून ते घरात स्थापित केलेल्या मूर्तींपर्यंत, प्रत्येक गोष्टीशी काही खास श्रद्धा आणि नियम जोडलेले असतात. देवाची मूर्ती फक्त सुंदर आणि आकर्षक असावी, परंतु सत्य हे आहे की मूर्ती बनवताना अनेक धार्मिक नियम पाळले जातात. शास्त्रानुसार मूर्ती कोणत्या धातू किंवा दगडापासून बनवावी आणि कोणते साहित्य टाळावे हे सांगण्यात आलेले आहे. लाकडी मूर्तींच्या बाबतीत नियम विशेषतः कडक आहेत. प्रत्येक झाडाचे लाकूड मूर्ती बनवण्यासाठी योग्य असते असे नाही. काही लाकूड अशुभ तर काही शुभ मानले जाते. लाकडापासून बनवलेल्या मूर्तीची पूजा केल्याने इच्छित परिणाम मिळत नाहीत. देवाच्या मूर्ती बनवण्यासाठी कोणत्या झाडांचे लाकूड वापरले जात नाही, यामागील कारणे काय आहेत आणि मूर्ती बनवण्यासाठी कोणते लाकूड शुभ मानले जाते ते जाणून घेऊया
धार्मिक श्रद्धेनुसार, देवतांच्या मूर्ती बनवण्यासाठी विशिष्ट प्रकारच्या लाकडाचा वापर करणे निषिद्ध मानले जाते. कारण ही लाकडे अशुभ, कमकुवत किंवा नकारात्मक उर्जेशी संबंधित मानली जातात. दूध देणाऱ्या झाडांच्या लाकडापासून, कमकुवत फांद्या असलेल्या झाडांपासून, स्मशानाजवळ वाढणारी झाडे, पूर्णपणे सुकलेली झाडे आणि ज्या झाडांखाली मुंगी किंवा सापाचे घरटे आहे अशा झाडांपासून मूर्ती बनवू नयेत असे मानले जाते. असे म्हटले जाते की या लाकडापासून बनवलेल्या मूर्तींची पूजा करणे व्यर्थ ठरू शकते.
बाभळीचे लाकूड खूप कठीण आणि मजबूत असते, तरीही ते देवांच्या मूर्ती बनवण्यासाठी वापरले जात नाही. धार्मिक मान्यतेनुसार, बाभळीला अशुद्ध आणि राक्षसी झाड मानले जाते. या कारणास्तव, त्याचे लाकूड धार्मिक विधी किंवा मूर्ती बनवण्यासाठी वापरले जात नाही. असे मानले जाते की त्यापासून बनवलेल्या मूर्ती सकारात्मक ऊर्जा प्रदान करत नाहीत.
कडुलिंबाचे झाड त्याच्या औषधी गुणधर्मांसाठी ओळखले जाते आणि ते पवित्रदेखील मानले जाते. घराजवळ कडुलिंबाचे झाड असणे शुभ मानले जाते, परंतु त्याचे लाकूड मूर्ती बनवण्यासाठी योग्य मानले जात नाही. कडुलिंबाचे लाकूड कठीण असते, परंतु ते मूर्ती बनवण्यासाठी अयोग्य असते.
पलाश किंवा ढाक वृक्ष धार्मिक समारंभांमध्ये मोठ्या प्रमाणात वापरला जातो. त्याची पाने आणि लाकूड हवन, यज्ञ आणि पूजा साहित्यात वापरले जाते. तरीदेखील पलाशच्या लाकडापासून मूर्ती बनवल्या जात नाहीत. याचे कारण असे की, लाकूड फार टिकाऊ नसते आणि ते लवकर खराब होते.
हिंदू धर्मात आंब्याचे झाड पवित्र मानले जाते. त्याची पाने पूजा, हवन आणि शुभ समारंभात वापरली जातात. यज्ञातही आंब्याच्या लाकडाचा वापर केला जातो, परंतु मूर्ती बनवण्यासाठी ते निषिद्ध मानले जाते. धार्मिक श्रद्धेनुसार, आंब्याचे लाकूड मूर्तीला स्थिरता देत नाही.
शमी आणि बैल दोन्ही झाडे धार्मिकदृष्ट्या खूप महत्त्वाची मानली जातात. शमीची पाने विजय आणि शुभतेचे प्रतीक आहेत, तर बैलची पाने भगवान शिवाला अर्पण केली जातात. या दोन्ही झाडांची पूजा केली जाते आणि त्यांची पाने अर्पण केली जातात, परंतु त्यांच्या लाकडाचा वापर मूर्ती बनवण्यासाठी केला जात नाही. असे मानले जाते की या झाडांचे लाकूड पूजेसाठी इतर कारणांसाठी योग्य आहे, परंतु मूर्ती बनवण्यासाठी नाही.
देवतेच्या मूर्ती बनवण्यासाठी काही लाकडांना शुभ मानले जाते. यामध्ये सागवान, चंदन आणि पांढऱ्या ओक वृक्षाचे लाकूड यांचा समावेश आहे. सागवान लाकूड मजबूत आणि दीर्घकाळ टिकणारे असते, म्हणून त्यापासून बनवलेल्या मूर्ती टिकाऊ मानल्या जातात. चंदन हे अत्यंत पवित्र मानले जाते आणि विशेषतः भगवान विष्णू आणि भगवान कृष्ण यांच्या मूर्तींसाठी ते योग्य आहे. पांढऱ्या ओक लाकडाला धार्मिक दृष्टिकोनातून देखील शुभ मानले जाते.
(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.)
Ans: देवी-देवतांच्या मूर्त्या बनवताना सर्व प्रकारची लाकूड वापरता येते का?
Ans: कोणत्या झाडांची लाकूड मूर्ती बनवताना अशुभ मानली जातात?
Ans: शास्त्रांनुसार चंदन, कडुलिंब (निंब), वड, पिंपळ, बेल (बिल्व) आणि उंबर यांसारख्या पवित्र झाडांची लाकूड मूर्ती निर्मितीसाठी शुभ मानली जातात.
