रविवार, 18 ऑक्टोबर 2026
फोटो सौजन्य- सोशल मीडिया
या युद्धात अनेक शूरवीरांनी भाग घेतला. भगवान श्रीकृष्णानेही हे युद्ध पाहिले आणि धनुर्धारी अर्जुनाच्या सारथीची भूमिका बजावली. युद्धापूर्वी दुर्योधन आणि युधिष्ठिर यांच्यात काही नियम ठरले होते ज्याच्या आधारे युद्ध करायचे होते. अशा परिस्थितीत महाभारत युद्धाच्या वेळी कोणते नियम लक्षात ठेवले होते ते जाणून घेऊया.
युधिष्ठिराने युद्धापूर्वी काय केले?
युद्धाच्या आधी युधिष्ठिर कुरुक्षेत्राच्या मैदानाच्या मध्यभागी उभे होते. शंभर कौरव बांधवांना उद्देशून ते म्हणाले, ‘तुमच्यापैकी कोणाला धर्माच्या बाजूने यायचे असेल तर तो येऊ शकतो. आम्ही तुम्हाला पूर्ण आदर आणि सन्मान देऊ…’ युधिष्ठिराच्या हाकेवर एकच व्यक्ती पुढे आली. तो दुर्योधनाचा भाऊ युयुत्सू होता. तो म्हणाला, ‘मी धर्मासाठी माझ्या स्वत:च्या बांधवांचा त्याग करीन आणि तुझ्या सैन्यातर्फे या क्षणापासून लढेन…’ दुसरीकडे, आंधळा राजा धृतराष्ट्र आपले पूर्वज व्यास यांना भेटायला आला, जो महान ऋषी होता. कुरु वंशाचे रक्षण केले. तो म्हणाला, ‘हे धृतराष्ट्रा, जर तुमची इच्छा असेल तर मी तुम्हाला कुरुक्षेत्रात होणारे महायुद्ध पाहू शकेन.’
हेदेखील वाचा- दसऱ्याच्या दिवशी हा पक्षी पाहणे मानले जाते अत्यंत शुभ
मात्र धृतराष्ट्राने हा प्रस्ताव नाकारला. त्यानंतर व्यासांनी कौरवांचे नातेवाईक संजय याला अंतर्दृष्टीची भेट दिली, जेणेकरून तो आंधळ्या राजाला युद्धभूमीची बातमी देऊ शकेल. युद्ध औपचारिकपणे सुरू होण्यापूर्वी, कुरुक्षेत्राची मैदाने भयंकर सिंहाच्या जयघोषाने गुंजली.
हे युद्धाचे नियम होते
युद्धात सहभागी होणाऱ्या दोन्ही पक्षांमध्ये ठरलेल्या आचारसंहितेचे पालन करणे आवश्यक होते.
हे युद्ध फक्त सूर्योदयापासून सूर्यास्तापर्यंत लढले गेले.
हेदेखील वाचा- नवरात्रीमध्ये महागौरी चालिसाचे पठण अवश्य करा, मातेच्या कृपेने सर्व वाईट गोष्टी होतील दूर
युद्धात, सारथी फक्त सारथी (रथ स्वार) लढू शकतो, हत्तीवर स्वार करणारा योद्धा फक्त हत्तीवर स्वार झालेला योद्धा लढू शकतो आणि पायदळ सैनिक फक्त पायी सैनिक लढू शकतो.
एका वेळी एकच योद्धा युद्ध लढू शकत होता. अनेक योद्धे एकत्रितपणे एका योद्ध्यावर हल्ला करू शकत नव्हते.
घाबरून पळून गेलेल्या किंवा आश्रय घेतलेल्या लोकांवर हल्ला होऊ शकत नाही.
युद्ध करताना जर एखादा योद्धा निशस्त्र झाला तर त्याच्यावर शस्त्राने हल्ला करता येत नाही, उलट त्याला शस्त्र उचलण्याची संधी दिली जाते.
युद्धात सेवक म्हणून काम करणाऱ्या लोकांवर, म्हणजे जखमींची सेवा करणाऱ्या लोकांवर हल्ला होऊ शकत नाही.
सूर्यास्तानंतर युद्ध संपल्यानंतर दोन्ही पक्ष एकमेकांना फसवू शकले नाहीत.
नियम कधी मोडले?
महाभारत युद्धात या नियमांचे अनेकदा उल्लंघन झाले. ज्यामध्ये चक्रव्यूहात अडकल्यानंतर अर्जुनचा मुलगा अभिमन्यू याच्यावर एकाच वेळी अनेकांनी हल्ला केला होता. त्यावेळी तो निशस्त्र होता. एकदा रथाचे चाक अडकल्यामुळे कर्णाने रथातून खाली उतरण्याचा प्रयत्न केला तेव्हा नियमांचे उल्लंघन झाले, परंतु त्याच दरम्यान अर्जुन निशस्त्र कर्णावर बाण सोडतो.
