मंगळवार, 20 ऑक्टोबर 2026
फोटो सौजन्य- pinterest
संत नरहरी सोनार हे महाराष्ट्राच्या वारकरी संप्रदायातील महान संत आणि परम शिवभक्त होते. त्यांचा जन्म पंढरपूर येथे शके १११५ मध्ये श्रावण शुक्ल त्रयोदशीला झाला, असे मानले जाते. त्यांच्या वडिलांचे नाव अच्युतबाबा तर आईचे नाव सावित्रीबाई होते. पत्नीचे नाव गंगाबाई असून नारायण आणि मालू अशी मुलांची नावे होती. त्यांचा व्यवसाय सोनारकामाचा होता. दागिने बनविण्याच्या कलेत ते अत्यंत निपुण होते.
लहानपणापासूनच त्यांच्यावर शिवभक्तीचे संस्कार झाले होते. ते कट्टर शैवपंथी होते. रोज पहाटे उठून भगवान शंकराची पूजा, जप आणि बेलपत्र अर्पण करणे हा त्यांचा नित्यक्रम होता. ते इतके एकनिष्ठ शिवभक्त होते की पंढरपुरात राहूनही विठ्ठल मंदिराकडे पाहत नसत.
एकदा एका सावकाराने नवस फेडण्यासाठी विठ्ठलाला सोन्याची साखळी अर्पण करण्याचे ठरविले. पंढरपुरातील प्रसिद्ध कारागीर म्हणून त्याने संत नरहरींना साखळी तयार करण्यास सांगितले. परंतु इतर देवतेचे दर्शन घेणार नाही, या निश्चयामुळे त्यांनी सुरुवातीला नकार दिला. नंतर सावकाराने विठ्ठलाच्या कमरेचे माप आणून दिल्यावर त्यांनी सुंदर सोनसाखळी तयार केली. मात्र मंदिरात साखळी घातल्यावर ती मोठी ठरली. पुन्हा माप घेऊन दुरुस्ती केली तरी ती योग्य बसत नव्हती.
शेवटी संत नरहरी स्वतः मंदिरात गेले. त्यांनी डोळ्यांवर पट्टी बांधून विठ्ठलाच्या मूर्तीला साखळी घालण्याचा प्रयत्न केला. त्या वेळी त्यांच्या हाताला व्याघ्रचर्म, गळ्यातील नाग आणि शिवस्वरूप जाणवले. पट्टी काढल्यावर समोर विठ्ठलाची मूर्ती होती. पुन्हा पट्टी बांधली तरी त्यांना भगवान शंकरच जाणवले. त्या क्षणी त्यांना “शिव आणि विठ्ठल एकच आहेत” असा साक्षात्कार झाला. त्यानंतर ते विठ्ठलभक्तीत पूर्णपणे रंगून गेले.
संत नरहरी सोनार यांच्या नावावर फार थोडे अभंग उपलब्ध आहेत; परंतु “देवा तुझा मी सोनार”, “शिव आणि विष्णू एकचि प्रतिमा”, “माझे प्रेम तुझे पायी” हे अभंग अत्यंत प्रसिद्ध आहेत. त्यांच्या अभंगांतून अद्वैत, भक्ती आणि समतेचा संदेश मिळतो.
परळी वैजनाथ येथे आणि अन्य ठिकाणी माघ कृष्ण तृतीयेला श्री संत नरहरी महाराज पुण्यतिथी महोत्सव होतो. संत जीवन संत नरहरी सोनार यांनी समाधी घेतल. वंशपरंपरेनुसार नरहरी महाराजांचा समाधी शके पार्थिव नाम संवस्तर शके १२३५ माघ वद त्रुतिया सोमवार इसवी सन १२८५ पुण्यतिथी असते.
असे मानले जाते की, वारकरी संप्रदायात त्यांचे स्थान अत्यंत मानाचे असून त्यांनी “हरि आणि हर एकच” हा संदेश समाजाला दिला. त्यांच्या जीवनातून भक्ती, समर्पण आणि अद्वैत तत्त्वज्ञानाची महान शिकवण मिळते.
विविध अठरापगड जाती जमातीच्या संतांनी एकत्र येऊन वारकरी संप्रदाय वाढविण्याचा प्रयत्न केला आहे. यात पंढरपूरमधील संत नरहरी सोनार यांनी आपल्या भक्तीचा ठसा महाराष्ट्रभर उमटविला होता. संत नरहरी सोनार यांचा व्यवसाय दागिने बनवण्याचा होता. त्यांची कलाकुसर त्यावेळेस चांगली प्रसिद्ध होती. त्यांनी आपल्या कलेच्या जोरावर पंढरपुरात व्यवसायाचा चांगला जम बसविला होता. संत नरहरी सोनार हे एक प्रसिद्ध शिवभक्त होते. त्यांच्या घरात शिवभक्ती परंपरेने चालत आली होती. त्यांच्या या भक्तीची चर्चा पंढरपुरामध्ये मोठ्या प्रमाणावर होती. रोज सकाळी उठल्यावर ते शिव-आराधना करीत असे. रोज पहाटे जोतिर्लिंगावर ते बेलपत्र वाहत असतं..
(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.)
Ans: या अभंगातून संत नरहरी सोनार यांनी भक्ती, समर्पण आणि ईश्वराशी असलेले नाते अत्यंत सुंदर शब्दांत व्यक्त केले आहे.
Ans: विठ्ठलासाठी बनवलेल्या सोनसाखळीच्या प्रसंगात त्यांना शिव आणि विठ्ठल एकच असल्याचा अनुभव आला, असे सांगितले जाते.
Ans: भगवान शिव आणि भगवान विष्णू हे एकाच परम तत्वाचे रूप आहेत, असा अद्वैताचा संदेश यातून दिला जातो.
