मंगळवार, 20 ऑक्टोबर 2026
फोटो सौजन्य- pinterest
हिंदू नववर्ष चैत्र महिन्याच्या शुक्ल पक्षाच्या प्रतिपदेपासून सुरू होते. चैत्र नवरात्रीलाही या दिवसापासून सुरुवात होते. याशिवाय महाराष्ट्रात गुढीपाडवा आणि सिंधीमध्ये चेटीचंद म्हणून साजरा केला जातो. मुख्यतः महाराष्ट्र आणि हिंदी भाषिक भागात हा सण गुढीपाडवा आणि नवसंवत्सर म्हणून ओळखला जातो.
पण गुढीपाडवा म्हणजे काय आणि या दिवशी लोक गुढी उभारुन तिची पूजा का करतात आणि या दिवसाला गुढी पाडवा का म्हणतात हे तुम्हाला माहिती आहे का? यंदा कधी आहे गुढीपाडवा आणि त्याचे महत्त्व जाणून घेऊया
हिंदू पंचांगानुसार, चैत्र महिन्यातील शुक्ल पक्षातील प्रतिपदा तिथी शनिवार, 29 मार्च रोजी दुपारी 4.27 वाजता सुरू होईल. त्याचवेळी, तो दुसऱ्या दिवशी म्हणजेच रविवार, 30 मार्च रोजी दुपारी 12:49 वाजता संपेल. हिंदू धर्मात उदय तिथी वैध असल्याने त्यामुळे गुढीपाडवा हा सण रविवार, 30 मार्च रोजी साजरा होणार असून विक्रम संवत 2082 ची सुरुवातही 30 मार्चपासून होणार आहे.
गुढीपाडवा हा दोन शब्दांपासून बनलेला आहे, ज्यामध्ये गुढी म्हणजे विजयाचा ध्वज आणि पाडवा म्हणजे विजयाचा ध्वज. गुढीपाडव्याच्या दिवशी मराठी समाज गुढी बनवतो, तिची पूजा करतो आणि घराजवळ उंच ठिकाणी ठेवतो.
चैत्र प्रतिपदेनंतर चंद्र कलेकलेने वाढत जातो. त्यामुळे या दिवसाला पाडवा म्हणतात. ‘पडव’, ‘पाडवो’ या शब्दापासून नंतर पाडवा हा शब्द तयार झाला असावा, असे म्हटले जाते. चैत्र महिन्यानंतर शेतकरी पेरणीसाठी शेत तयार करण्याच्या कामाला सुरुवात करतात. गुढीपाडव्याच्या दिवशी निसर्गाचे आभार मानले जातात आणि गुढी उभारली जाते.
गुढीपाडव्याच्या दिवशी बहुतेक मराठी घरांमध्ये गुढी दारात उभारलेली दिसते. खरे तर यामागे एक प्रमुख कारण आहे. त्यानुसार, प्राचीन काळी, जेव्हा योद्धे युद्ध जिंकल्यानंतर येतात तेव्हा ते आपल्या घराच्या आणि राजवाड्याच्या गेटवर विजय ध्वज म्हणून राजवाड्यांबाहेर ध्वज फडकावत असत. तेव्हापासून, चैत्र प्रतिपदेच्या दिवसापासून, हिंदू नववर्ष आणि विजय उत्सवाचा भाग म्हणून गुढीची पूजा केली जाते आणि घराच्या दारात किंवा गच्चीवर उभारली जाते.
गुढीपाडव्याच्या दिवशी सकाळी लवकर उठून स्नान करून दारासमोर गुढी उभारली जाते. त्यानंतर गुढीची पूजा करुन गुढीभोवती आणि घरासमोर रांगोळी काढली जाते. तसेच दारावर फुलांचे तोरण बांधले जाते. गुढीला वस्त्र बांधून त्यावर आंब्याची पाने, बत्ताश्यांची माळ, कडुलिंबाचा टहाळा बांधून त्यावर तांब्याचा कलश ठेवला जातो.
परंपरेनुसार गुढीपाडव्याच्या दिवशी श्रीखंड-पुरी किंवा पुरणपोळीचा नैवेद्य दाखवला जातो. यानंतर सायंकाळी सूर्यास्ताच्या वेळी हळदीकुंकू, फुले, तांदूळ इत्यादी अर्पण करून गुढी उतरवली जाते.
(टीप – ही माहिती अभ्यासानुसार देण्यात आली आहे. या लेखातील सर्व माहिती ही वाचनासाठी असून ती तंतोतंत लागू होईल असं नाही. सामान्य ज्ञानासाठी ही माहिती वाचण्यात यावी.)
