पुणे : दरवर्षी 2 एप्रिल रोजी जागतिक ऑटिझम जागरूकता दिवस साजरा केला जातो. या दिवसाचे उद्दिष्ट म्हणजे लोकांमध्ये ऑटिझम स्पेक्ट्रम डिसऑर्डर (ASD) या न्यूरोलॉजिकल स्थितीबद्दल जागरूकता निर्माण करणे आणि याबाबत समाजात सकारात्मक दृष्टीकोन विकसित करणे. ऑटिझम असलेल्या व्यक्तींना योग्य उपचार मिळावेत आणि समाजात त्यांना समाविष्ट करण्यासाठी प्रयत्न व्हावेत, यासाठी हा दिवस साजरा केला जातो.
ऑटिझम हा एक न्यूरोलॉजिकल विकार आहे जो माणसाच्या संवाद साधण्याच्या आणि सामाजिक वागणुकीवर परिणाम करतो. या विकाराची लक्षणे लहान वयातच दिसू लागतात. ऑटिझम असलेली मुले आणि प्रौढ इतर व्यक्तींपेक्षा वेगळ्या पद्धतीने विचार करतात आणि प्रतिसाद देतात. त्यांची शिकण्याची, संवाद साधण्याची आणि समाजात वावरण्याची पद्धत सामान्य लोकांपेक्षा भिन्न असते.
ऑटिझमची कारणे आणि सुरुवातीची लक्षणे
ऑटिझमचे नेमके कारण काय आहे, हे शास्त्रज्ञ अजूनही शोधत आहेत. मात्र, संशोधनानुसार आनुवंशिक घटक, पर्यावरणीय कारणे आणि मेंदूच्या विकसनातील असंतुलन यामुळे हा विकार उद्भवतो. ऑटिझम असलेल्या मुलांकडे विशेष लक्ष देणे आवश्यक आहे. वेळीच योग्य उपचार आणि थेरपी केल्यास ही मुले स्वावलंबी जीवन जगू शकतात.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : अमेरिकेचे शेती अनुदान आणि भारताची टैरिफ धोरणे यामागचं नेमकं वास्तव काय?
ऑटिझमची काही प्रमुख लक्षणे:
डोळ्यांशी संपर्क साधण्यास अडचण
इतरांशी संवाद साधण्यात किंवा भावना व्यक्त करण्यात अपयश
हस्तांदोलन किंवा हसण्यासारख्या साध्या कृतींना प्रतिसाद न देणे
भाषेच्या विकासात उशीर होणे किंवा संवादाच्या नवीन पद्धती विकसित करणे
एकाच गोष्टीवर लक्ष केंद्रित करणे आणि तीच कृती सतत करणे
अचानक राग येणे किंवा सामाजिक परिस्थिती हाताळण्यात त्रास होणे
या लक्षणांमुळे मुलांचा शैक्षणिक आणि सामाजिक विकास प्रभावित होतो. त्यामुळे वेळीच निदान आणि उपचार करणे अत्यंत महत्त्वाचे ठरते.
ऑटिझमवर उपचार आणि व्यवस्थापन
ऑटिझम पूर्णतः बरा होऊ शकत नाही, मात्र योग्य उपचार आणि थेरपीद्वारे त्याचे परिणाम नियंत्रित करता येतात. तद्य सांगतात की, ऑटिझमवर कोणतेही ठोस औषध नाही, मात्र विविध थेरपी आणि शिक्षण पद्धतींद्वारे रुग्णाचे जीवनमान सुधारता येते.
प्रमुख उपचार पद्धती:
वर्तणूक थेरपी (Behavioral Therapy): मुलांच्या वागणुकीतील सकारात्मक बदल घडवून आणण्यास मदत करणारी पद्धत.
बोलण्याची थेरपी (Speech Therapy): संवाद कौशल्य सुधारण्यासाठी विशेष तज्ञांच्या मदतीने केली जाते.
व्यावसायिक थेरपी (Occupational Therapy): मुलांचे दैनंदिन कार्य कौशल्य वाढवण्यासाठी मदत करणारी पद्धत.
औषधोपचार: काही ठराविक प्रकरणांमध्ये लक्षणे सौम्य करण्यासाठी डॉक्टरांच्या सल्ल्याने औषधे दिली जातात.
पालक आणि शिक्षकांचे प्रशिक्षण: मुलांची काळजी घेणाऱ्या व्यक्तींना योग्य मार्गदर्शन दिल्यास ऑटिझम असलेल्या मुलांसाठी पोषक वातावरण तयार करता येते.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : भाजपाची मुस्लिमांना भेट मस्त, ‘सौगात-ए-मोदी’ हे नाव दिले भारदस्त !
समाजाची जबाबदारी आणि ऑटिझमबाबत सकारात्मक दृष्टीकोन
ऑटिझम असलेल्या व्यक्तींना समाजात योग्य स्थान मिळावे आणि त्यांच्या गरजा समजून घेऊन त्यांना मदत केली जावी, यासाठी समाजाचा दृष्टिकोन महत्त्वाचा आहे. समाजाने ऑटिझमकडे केवळ एक आजार म्हणून न पाहता, ती एक वेगळी संज्ञात्मक क्षमता आहे हे स्वीकारणे गरजेचे आहे. शाळा, महाविद्यालये आणि कार्यस्थळी ऑटिझमबद्दल अधिक जागरूकता निर्माण करण्यासाठी विशेष उपक्रम राबवले पाहिजेत. पालकांनीही आपल्या मुलांच्या विकासाकडे लक्ष देऊन कोणतीही शंका असल्यास ताबडतोब डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा.
ऑटिझमबाबत संवेदनशीलता आणि जागरूकता हवी!
जागतिक ऑटिझम जागरूकता दिवस हा केवळ एक औपचारिक दिवस नसून, समाजात ऑटिझम असलेल्या व्यक्तींना अधिक स्वीकारार्ह बनवण्याचा प्रयत्न करण्याचा दिवस आहे. ऑटिझम हा आजार नसून, ती एक वेगळी मेंदूची रचना आहे, हे समजून घेतल्यास या व्यक्तींना अधिक चांगले आयुष्य देता येईल.
“ऑटिझम असलेल्या व्यक्ती वेगळ्या असतात, पण त्यांची वेगळी असण्याची पद्धतच त्यांना अद्वितीय बनवते!”
टीप – वरील मजकूर सर्व सामान्य माहितीच्या आधारे लिहिला आहे. तरी उपचार घेण्यापूर्वी किवा सविस्तर माहितीसाठी डॉक्टरांचा किवा तज्ञांचा सल्ला घ्यावा.
